Йеңилаш вә ислаһатлар — тәрәққият асаси

177

Президент Нурсултан Назарбаев Бирләшкән Әрәп Әмирликлиригә иш бабидики сәпәр билән келип, Х Дуниявий ислам ихтисадий форумиға қатнашти.

Сәпәр даирисидә Дөләт рәһбири Бирләшкән Әрәп Әмирликлириниң вице-президенти, Премьер-министри, Дубай әмирлигиниң һөкүмдари Муһәммәд бин Рәшид әл Мактум билән учрашти. Сөһбәт давамида тәрәпләр сода-ихтисадий инвестициялик, индустриал-инновациялик вә транспорт-логистикилиқ саһалардики өзара һәрикәтниң муһим йөнилишлирини муһакимә қилди. Униңдин ташқири Каспийда бирқатар лайиһиләрни бирлишип әмәлгә ашуруш вә Қорғас транспорт-сервис комплексини тәрәққий әткүзүш бойичә һәмкарлишиш имканийәтлири қаралди.

Андин кейин Муһәммәд бин Рәшид әл Мактумниң қатнишиши билән Президент Нурсултан Назарбаевқа Global Іslamіc Fіnance Awards (GІFA) «Ислам малийәси бойичә аләмшумул лидер» мукапитини тапшуруш мәрасими болуп өтти. Мукапатни Edbіz Consultіng Lіmіted ширкитиниң баш иҗраий мудири доктор Хумайун Дар тапшурди. Мукапат регионал вә хәлиқара дәриҗидә ислам малийә базирини тәрәққий әткүзүштики вә илгирилитиштики чоң утуқлири үчүн тапшурулди.

Дөләт рәһбири шундақла Х Дуниявий ислам ихтисадий форуминиң (ДИИФ) «Ихтисадий өсүш үчүн инновациялик шериклик» мавзусиға беғишланған мәҗлисидә сөзгә чиқти. Президент Дуниявий энергетика ресурслириниң 70 пайизини назарәт қиливатқан Ислам һәмкарлиқ тәшкилати мәмликәтлириниң әнчисигә дуниявий умумий ички мәһсулатниң пәқәт 7,5 пайизила вә аләмшумул сода муамилисиниң 11,2 пайизила тоғра келиват-қанлиғини тәкитлиди.Буниңда мусулман дунияси аһали саниниң өсүши, намратчилиқ, тәбиәт ресурслириниң азийиши, экологияниң начарлишиши охшаш җиддий проблемиларға дуч келиватиду.

Мошу синақларни мунасип қарши елиш вә уларға бәрдашлиқ бериш үчүн қәтъий һәмкарлиқ һәм зөрүр тәшәббусларни қобул қилиш тәләп қилиниватиду, — дәп тәклип қилди Нурсултан Назарбаев.

Дөләт рәһбири мәмликитимизниң Ислам һәмкарлиқ тәшкилатиға рәислик қилиши давамида Тәшкилатниң ХХІ әсирдики ислам дуниясини тәрәққий әткүзүшиниң асаслири сүпитидә йеңилаш һәм ислаһатларға қаритилған Астана декларациясиниң қобул қилинғанлиғини әслитип өтти.

Президент мәмликитимиз йеңи индустриал программа даирисидә Бирләшкән Әрәп Әмирликлири, Иран, Түркия вә Малайзия билән актив ишләватқанлиғини, баһаси 2,5 миллиард доллар болған 15 истиқбаллиқ лайиһиниң әмәлгә ашурулуватқанлиғини тәкитлиди.

Дөләт рәһбириниң атап көрситишичә, Қазақстан инвесторларни җәлип қилиш үчүн барлиқ шәрт-шараитни яритиватиду, нәтиҗидарлиқ транспорт- логистикилиқ инфрақурулумни шәкилләндүрүватиду.

Он миң километрдин ошуқ автомобиль йоллири, 2,5 миң километр төмүр йол селинди вә реконструкция қилинди, Хитайдин Парс қолтуғиғичә болған арилиқ 1200 километр қисқарди, — деди Нурсултан Назарбаев.

Шундақла мәмликитимизниң инвестицияләрни җәлип қилиш вә ислам банкисини тәрәққий әткүзүш саһасида Ислам тәрәққият банки билән үнүмлүк һәмкарлиқ қиливатқанлиғиға диққәт ағдурулди. Бүгүнки күнгә қәдәр елимиз ихтисадиға мошу йөнилиш бойичә 700 миллион доллар инвестиция қилинди.

Дөләт рәһбири 2007-жили бизниң мәмликитимизниң Бирләшкән Әрәп Әмирликлири билән бирликтә Қазақстанда «Әл-Хиляль» ислам банкисини қуруш қарарини қобул қилғанлиғини әслитип өтти.

Ахирида Нурсултан Назарбеав Дуниявий ислам ихтисадий форумиға қатнашқучиларниң дуниявий ихтисатни тәрәққий әткүзүшкә болған яндишишларни қайта чүшинишкә өз һәссисини қошидиғанлиғиға ишәнчә билдүрди.

Форумниң умумий сессияси аяқлашқандин кейин Президент бирқатар иккитәрәплимә учришишларни өткүзди. Җүмлидин Дөләт рәһбири Малайзия Премьер-министри Наджип Тун Разақ вә Улуқ Люксембург герцоглуғиниң Премьер-министри Ксавье Беттель билән музакириләрни өткүзүп, иккитәрәплимә һәмкарлиқни тәрәққий әткүзүш мәсилилирини муһакимә қилди.

***

Дуниявий ислам ихтисадий форумини қуруш идеяси 2003-жили Малайзиядә, «Ислам конференцияси» тәшкилатиға (һазир — Ислам һәмкарлиқ тәшкилати) әза дөләтләр рәһбәрлириниң ХІ саммити даирисидә өткән бизнес-форум мәйданида дунияға кәлди. 2004-жили Куала-Лумпурда тәшәббус рәсмийләшти, 2005-жили болса, йеңи өзара һәрикәт мәйдани даирисидә биринчи мәҗлис болуп өтти. Шундақ қилип, мусулман дуниясида ихтисадий алақиларни вуҗутқа кәлтүрүш вә күчәйтиш үчүн һөкүмәтләр билән тиҗарәтниң, алимлар билән экспертларниң иш-һәрикитини уйғунлаштуруш планланди. Бирақ вақитниң өтүши билән Ислам һәмкарлиқ тәшкилатиниң һәр жиллиқ ихтисадий саммити сәйярә даирисидики миқиясқа егә болуп, бүгүнки таңда униңға пәқәт мусулман дуниясиниңла әмәс, бәлки Ғәрип әллиридики шерикләрму қатнашмақта. Қисқиси, униңға қатнашқучиларниң даириси вә тәркиви кәңийиватиду. Қазақстан Дуниявий ислам ихтисадий форумиға 2008-жилдин буян қатнишиватиду.

Бу қетимқи форумға дунияниң йүздин ошуқ мәмликитидин йетәкчи эксперт-ихтисатчилар, бизнес лидерлири қатнишиватиду. Әнди ДИИФниң пәхрий меһманлириға кәлсәк, форумни ечиш мәрасимиға Қазақстан Президенти Нурсултан Назарбаев, Малайзия Премьер-министри Дато Сри Наджип Тун Абдул Разақ, Бангладеш Хәлиқ Җумһурийитиниң Президенти Абдул Хамид, Улуқ Люксембург Герцоглуғиниң Премьер-Министри Ксавье Беттель, Шәрқий Тимор Демократик Җумһурийитиниң Премьер-министри Кэй Рала Ксанана Гусмао, Сейшель араллириниң вице-президенти Дани Фор, Ислам тәрәққият банкиниң президенти Ахмәд Муһәммәд Әли иштрак қилди.

 

Дуниявий ислам ихтисадий форуми 2005-жил І форум

Өткүзүлгән вақти: 2005-жил, 1-3-октябрь.

Өткүзүлгән җайи: Куала-Лумпур шәһири, Малайзия.

Мавзуси: «Тәрәққият вә йүксилиш үчүн йеңи иттипақларни қуруш».

Қатнашқучилар сани: 600.

2006-жил ІІ форум

Өткүзүлгән вақти: 2006-жил, 5-7-ноябрь.

Өткүзүлгән җайи: Исламабад шәһири, Пакстан.

Мавзуси: «Шәкиллиниватқан нәрқләрниң ихтидарини ечиш».

Қатнашқучилар сани: 700.

2007-жил ІІІ форум

Өткүзүлгән вақти: 2007-жил, 27 —  29-май.

Өткүзүлгән җайи: Куала-Лумпур шәһири, Малайзия.

Мавзуси: «Аләмшумул синақлар: инновациялик шериклик».

Қатнашқучилар сани: 1000.

2008-жил

ІV форум

Өткүзүлгән вақти: 2008-жил, 1-май.

Өткүзүлгән җайи: Қувәйт шәһири, Қувәйт.

Мавзуси: «Ислам әллири: аләмшумул тәрәққияттики шерикләр».

Қатнашқучилар сани: 900.

2009-жил V форум

Өткүзүлгән вақти: 2009-жил, 1 — 4-март.

Өткүзүлгән җайи: Җакарта шәһири, Индонезия.

Мавзуси: «Озуқ-түлүк һәм энергетика бехәтәрлиги вә дуниявий малийә боһрининиң ақивәтлиригә қарши туруш».

Қатнашқучилар сани: 1728.

2010-жил VІ форум

Өткүзүлгән вақти: 2010-жил, 18 — 20-май.

Өткүзүлгән җайи: Куала-Лумпур шәһири, Малайзия.

Мавзуси: «Ихтисатни әслигә кәлтүрүш усуллири».

Қатнашқучилар сани: 2567.

2011-жил VІІ форум

Өткүзүлгән вақти: 2011-жил, 7 — 9-июнь.

Өткүзүлгән җайи: Астана шәһири, Қазақстан.

Мавзуси: «Аләмшумул ихтисадий тәрәққият: өзара мунасивәт, риқабәтчилик, һәмкарлиқ».

Қатнашқучилар сани: 2508.

2012-жил VІІІ форум

Өткүзүлгән вақти: 2012-жил, 4 — 6-декабрь.

Өткүзүлгән җайи: Җохор-Бару шәһири, Малайзия.

Мавзуси: «Өзгириватқан трендлар, йеңи имканийәтләр».

Қатнашқучилар сани: 2100.

2013-жил ІХ форум

Өткүзүлгән вақти: 2013-жил, 29 — 31-октябрь.

Өткүзүлгән җайи: Лондон шәһири, Бүйүк Британия.

Мавзуси: «Өзгириватқан дуния, йеңи өзара мунасивәтләр».

Қатнашқучилар сани: 2700.