Уйғур журналистикисиниң фестивали

Миллий мәтбуатимизниң қәдир-қиммитини техиму ашурди

Йолдаш МОЛОТОВ, «Уйғур авази»Өткән җүмә күни Алмутидики Достлуқ өйидә җумһурийәтлик Уйғур этномәдәнийәт мәркизиниң уюштурушида «Шәбнәм» уйғур қизлири клубиниң қоллап-қувәтлиши һәм «Аламәт» продюсерлиқ мәркизиниң вә Қазақстан Уйғур Яшлири Бирлигиниң күч чиқириши билән «Мәтбуат төһпикарлири» намлиқ фестиваль өтти.Униңға елимиздә уйғур тилида нәшир қилиниватқан гезит-журналларниң коллективлири вә җамаәтчилик вәкиллири қатнашти. Фестиваль алдида көргәзмә уюштурулуп, униңда миллий нәширләрниң тарихи вә бүгүнки паалийити намайиш қилинди.

Фестивальни киришмә сөз билән ачқан җумһурийәтлик җәмийәтлик-сәясий “Уйғур авази” гезитиниң баш муһәррири, җумһурийәтлик Уйғур этномәдәнийәт мәркизи рәисиниң орунбасари Ершат Әсмәтов жиғилғанларға Қазақстан Җумһурийити Парламенти Мәҗлисиниң депутати, ҖУЭМ рәиси, ҚХА Кеңишиниң әзаси Шаһимәрдан Нурумовниң иллиқ тилигини йәткүзгәч, мәрасим уюштурғучилириға сәммимий миннәтдарлиғини йәткүзди.

Мәлумки, бийил Дөләт рәһбири Н.Назарбаевниң «Мәнивий йеңилиниш: келәчәккә нишан» намлиқ программилиқ мақалиси йоруқ көрди. Президент өз мақалисида җәмийитимиздики муһим мәсилиләргә тохтилип, елимизниң заманға лайиқ тәрәққий етиши үчүн немә қилишимиз керәклигини бәлгүләп бәрди. Болупму, аң-савийәмизни йеңилаш, билимлик яшларни тәрбийиләш, тарихимизни үгиниш, туғулған жутқа муһәббәт, қазақстанлиқ вәтәнпәрвәрликни күчәйтиш вә башқиму муһим мәсилиләргә алаһидә диққәт бөлүш лазимлиғини атап көрсәтти. Әлвәттә, дөләт сәяситини тәрғип қилишта, уни аддий хәлиққә чүшәндүрүштә аммивий әхбарат васитилириниң орни алаһидә. Бу тоғрилиқ кейин сөзгә чиққан натиқлар А.Розибақиев намидики 153-мәктәп-гимназияниң мудири, Алмута шәһәрлик мәслиһәтниң депутати Шавкәт Өмәров, Уйғурларниң миллий ассоциациясиниң рәһбири Һакимҗан Мәмәтов ейтип өтти вә аммивий әхбарат васитилириниң җәмийитимиздики ролиға тохталди. Шуниңдин кейин минбәргә көтирилгән филология пәнлириниң намзити Рәхмәтҗан Йүсүпов өзиниң «Уйғур мәтбуати тарихиға бир нәзәр» намлиқ докладида уйғур мәтбуатиниң тарихи билән тәрәққият басқучлириға, уларниң җәмийәттики ролиға вә бүгүнки нәпәсигә әтраплиқ тохталди. Әнди ҚУЯБ рәиси Рустәм Хәйриев өз нутқида яш журналистларниң Қазақстандики аммивий әхбарат васитилиригә болған көзқаришини изһар қилип, яшлар тәливиниң өсүватқанлиғини, уларниң заманивий технологияләрни кәң пайдилинип, йеңичә ишләшни алға сүрүватқанлиғини, бу җәрияндин яш уйғур журналистлириниң чәттә қалмаслиғиниң муһимлиғини алаһидә қәйт қилди. Мошу мәхсәттә ҚУЯБ «Уйғур авази» гезити билән һәмкарлиқта «Мәшъәл» яшлар бетини җанландурушни қолға алди. Бу һәқтә ҚУЯБ әзаси, яш журналист Зульфия Тейипова тәпсилий тохталди. Шуниңдин кейин сөз алған мошу қурларниң муәллипи бүгүнки күндә Қазақстандики уйғур мәтбуатиниң карванбеши болған «Уйғур авази» гезитиниң уйғур миллий журналистикисиниң шәкиллинишидә, риваҗлинип, камал тепишида муһим роль ойнаватқанлиғини, бүгүнму әйнә шу әнъәниләрни давамлаштуруп келиватқанлиғини, җәмийәтлик-сәясий нәшир сүпитидә мустәқил җумһурийитимизниң ички вә ташқи сәяситигә мунасивәтлик рәсмий материалларни турақлиқ елан қиливатқанлиғини тилға елип, гезитханларниң униң арқилиқ Дөләт рәһбириниң жүргүзүватқан дана сәясити, елимиздә йүз бериватқан иҗтимаий-ихтисадий, мәдәний йеңилиқлар билән әтраплиқ тонушуш имканийитигә егә болуватқанлиғини ениқ испат-дәлилләр билән ейтип бәрди.

Һәқиқәтәнму бүгүнки күндә редакциядә талантлиқ журналистлар ишләватиду. «Уйғур авази» гезитиниң паалийәт даириси наһайити кәң. Демәк, әгәр бу миллий гезит болмиса биз, уйғурлар, өзимизниң күндилик һаятини, тарихини, җиддий мәсилилирини һазирқи дәриҗидә билмәттуқ десәк, мубалиғә болмас. Һазир гезит он бәш миңға йеқин оқурмини билән болған достанә мунасивитини сақлап қалди вә уларниң ишәнчисини имканийитиниң йетишичә ақлаватиду вә кәлгүсидиму шундақ болидиғанлиғи ениқ.

Шуниңдин кейин минбәргә «Ихсан» журналиниң баш муһәррири Адилҗан Һапизов көтирилди.

— 2012-жили биз қаримлар бирләшмиси намидин Қазақстан мусулманлири диний башқармисиға уйғур вә рус тиллирида диний журнал нәшир қилиш илтимаси билән мураҗиәт қилған едуқ, — деди натиқ. — Қазақстанниң баш муфтиси Ержан һаҗи Малғажыулы бизни қоллап-қувәтлиди. Қанунға мувапиқ, барлиқ тәкшүрүшләрдин өтүп, рәсмий тиркәлгәндин кейин журналимиз йоруқ көрүшкә башлиди. Бу журнални чиқириштики асасий мәхситимиз — хәлқимизгә Ислам дини һәққидә чүшәнчә бериш, хәлиқни, болупму, яшларни өзгә дин вә еқимлардин, начар әхлақ вә хата пикирләрдин сақлаш, җәмийәтни ислаһ қилишқа имканийитимизниң баричә төһпә қошуш. Коллективимизда алий диний билими бар оттузға йеқин мутәхәссис ишләйду. Биз пәқәт «Ихсан» журнали биләнла чәклинип қалмай, диний китапларниму нәширдин чиқириватимиз. Қошумчә қилсам, бизниң барлиқ нәширлиримз «Мир» нәшриятида йоруқ көрүватиду. Униңдин ташқири хәйрихаһлиқ ишларғиму алаһидә көңүл бөлүмиз. Роза вә қурван һейтлирида һәрхил сахавәтлик ишларни әмәлгә ашуруп келиватимиз. Мәлумки, һазир яшлиримизниң динға болған интилиши күндин-күнгә күчәймәктә. Уларни тоғра йолға башлимисақ адишип кетиши, сахта еқимларға әгишип кетиши еһтималдин жирақ әмәс. Демәк, «Ихсан» журнали һазирқи күндә тәрбийиниң әйнә шу муһим бошлуғини толтуруп келиватиду. Келәчәктиму бу ишимизни давамлаштуримиз.

2012-жилдин башлап шаир вә устаз Мәшүр Җәлилов әвладиниң һамийлиғида, яш иҗаткарларниң А.Дөләтов намидики «Қутадғу билик» әдәбий бирләшмиси, «Инайәт» ассоциацияси, «Мир» нәшриятлар өйиниң» мудири Әлишер Хәлиловниң қоллап-қувәтлишидә балиларға беғишланған «Ғунчә» журнали йоруқ көрүватиду.

— Бизниң асасий мәхситимиз — балилар қәлбидә миллий әдәбият, сәнъәт вә тарихиға болған муһәббитини ашуруш, ата-ана, қериндаш, дост қәдрини чүшиниш, туғулған жут, Вәтән чүшәнчилирини қелиплаштуруш, милләтләрара достлуқни мустәһкәмләш, әмгәккә дәвәт қилиш, — деди «Ғунчә» журналиниң мудири Диләрәм Җәлилова. — Бийил журналниң чиққиниға бәш жил толуватиду. Мошу жиллар ичидә журналға оқуғучиларни, яш талантларни җәлип қилишқа муйәссәр болалидуқ. Һазир өзимизниң турақлиқ оқурмәнлиримиз вә муәллиплиримиз бар. Нәширниң баш муһәррири тәҗрибилик журналист, язғучи Авут Мәсимов, рәссами Күрәш Зулпиқар, баш муһәррирниң орунбасари Абдулҗан Азнибақиев, дизайнер Муслим Җәмиев. Журналниң йәнә бир алаһидилиги, яш талантларниң дәсләпки әмгәклири көпләп елан қилиниду. Демәк, қабилийәтлик балиларни рәғбәтләндүрүп, иҗат қилишқа дәвәт қилиду. 2016-жилдин башлап журналға муштири болуш имканийити яритилди. Мән, пурсәттин пайдилинип, журнал паалийитини һәртәрәплимә қоллап-қувәтлигән шәхсләргә, җүмлидин мәктәпләр муәллимлиригә чәксиз миннәтдарлиғимни изһар қилмақчимән.

Тәкитләш лазимки, миллий мәтбуатимиз тәрәққиятида наһийәлик гезитларниңму орни алаһидә. Әйнә шундақ гезитларниң бири «Жаркент өңірі», «Яркәнт тәвәси», «Жаркентская новь» гезитини миллий мәтбуатимизниң қалиғичи, дәп атисақму болиду.

— Бийил гезитимизниң чиқиватқиниға 96 жил болди, — дәп тонуштурди «Яркәнт тәвәси» гезитиниң мәсъул кативи Гөһәрбүви Исмайилҗанова. — Дәсләпки сани уйғур тилида нәшир қилинған гезитқа Йәттисуда Кеңәш һакимийитини орнитишқа паал қатнашқан көрнәклик дөләт әрбаби Абдулла Розибақиев рәһбәрлик қилди. Гезит йоруқ көргән дәсләпки күнләрдин башлапла Йәттису өлкисидә саватсизлиқни йоқитиш, өзгиришләрни тәрғибат қилиш ишлирини елип барди. Гезит Панфилов наһийәсигә көчирилгәндин кейин үч тилда – «Кәмбәғәлләр авази» — уйғур тилида, «Социалистик жол» — қазақ тилида, «Голос колхозника» рус тилида чиқти. Шуниңдин кейин намлири бирнәччә қетим өзгәрди. Гезитниң тәшкилатчиси вә дәсләпки муһәррири Абдулла Розибақиев болса, кейин уни Исмайил Тайиров, Иврайим Бақиев, Бурһан Қасимов, Нур Қурбанов, Зейнолла Киндикбаев, Шаяхмет Айдарханов, Мамет Айғырбаев, Елжас Бейсенбеков, Жапар Шаяхметов, Қазалы Сембаев қатарлиқ әдипләр башқурди. Бүгүнки күндә журналист һәм шаир Бағдат Айтмуқаева рәһбәрлик қилмақта. Гезитимизниң бүгүнкидәк дәриҗигә йетиши үчүн үлүшини қошқан талантлиқ пешқәдәмлиримиз Тудахун Мәшрәпов, Турған Тохтәмов, Йолдаш Азаматов, Турсун Әлпейисов, Сейитқазы Бақберов, Әхмәтҗан Садиров, Маһмут Закиров, Абдукерим Тудияров, Нурәхмәт Әхмәтов, Абдрахман Әсқәров вә башқиларни пәхирлиниш билән тилға алимиз. Бүгүнки таңда биз шу акилиримиз башлиған ишни мунасип давамлаштурушқа тиришиватимиз.

«Уйғур миллий ассоциацияси» җәмийәтлик бирләшмиси 2003-жилдин буян «Әхбарат» нами билән қош айлиқ иҗтимаий-сәясий журналини нәшир қиливатиду. Журнални Маһарәт Имирова тонуштуруп өтти.

— Журналниң нами көрситип турғинидәк, бизниң нәшир өз оқурмәнлиригә җәмийитимиздә йүз бериватқан йеңилиқлар, хәлқимиз арисида тонулған әрбапларниң һаяти, урпи-адәт, мәдәнийәт, сәнъәт вә тарихимиз тоғрисида мәлуматларни берип туриду, — деди Маһарәт Имирова. — «Әхбарат» заман тәливигә мувапиқ икки тилда, йәни уйғур вә рус тилида чиқиду. Биз, шундақла, инсан вә хәлиқара һоқуқ мәсилилиригә алаһидә көңүл бөлүмиз. Журналниң баш муһәррири, тонулған юрист Җасур Тейипов. Қошумчә қилиш керәкки, УМАниң паалийитигә вә журналниң йоруқ көрүшигә истипадики полковник Һакимҗан Мәмәтов маддий-мәнивий җәһәттин көп ярдәм бериватиду. Шундақла нәширниң барлиққа келишидә һәм униң шәкиллинишидә мәрһум Тамара Мәмәтованиң әмгигини алаһидә тәкитләш лазим. Журналда һазир мән, Наиләм Һәмраева вә Қәлбинур Хошнәзәрова ишләватимиз.

Шуниңдин кейин минбәргә көтирилгән ҖУЭМниң иҗраий мудири Зихруллам Қурванбақиев журналистларниң шәрәплик, амма қийин паалийитигә утуқлар тилиди. Әнди ҖУЭМ йенидики Ханим-қизлар кеңишиниң рәиси Сәнәм Беширова, униң орунбасари Таҗиниса Тохтиева вә “COSMO TRAVEL KZ” ширкитиниң мудири Маһирәм Шәрипова мәтбуат хадимлириниң әмгигини жуқури баһалап, уларниң тәрғибат-тәшвиқат ишидики ролини алаһидә тәкитлиди. Шундақла мошу чарә-тәдбирни өткүзүштә паалийәтчанлиқ көрсәткән бир топ яшларға ҖУЭМниң Пәхрий ярлиқлирини вә «Шәбнәм» уйғур қизлири клуби намидин миллий нәширләргә баһалиқ соғиларни тапшурди. Өз новитидә сөз алған «Интизар» кризис мәркизиниң рәһбири Һурқиз Илиева журналистларни мәйрими билән тәбриклиди һәм «Уйғур авази» гезитиниң Әмгәкчиқазақ наһийәси бойичә өз мухбири Рашидәм Рахмановаға наһийәлик ички сәясәт бөлүми вә «Интизар» кризис мәркизиниң тәшәккүрнамисини тәғдим қилди. Әнди шаирә Раһиләм Музәппәрова болса, журналистларға атап язған шеирлирини оқуп бәрди.

Бу чарә-тәдбир давамида Қазақстанға хизмәт көрсәткән артист Толунай Әйсарова, талантлиқ актриса Турдибүви Аблизова, яш нахшичи Рашит Сабитов, А.Розибақиев намидики 153-мәктәп-гимназияниң 5-синип оқуғучиси Ирадә Мамутова йеқимлиқ нахшилири вә «Азадә» вә «Баһар» уссул ансамбльлириниң уссулчилири әвришим уссуллири билән жиғилғанларға мәйрәмлик кәйпият һәдийә қилди.

Мошу йәрдә бу әһмийити зор чарә-тәдбирни уюштурушниң тәшәббускари вә риясәтчиси — “Аламәт” продюсерлиқ мәркизиниң продюсери Қәлбинур Арупқа барлиқ уйғур журналистлири намидин миннәтдарлиғимизни билдүримиз.




Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *