Қоли гүл жигит

Сәккиз қирлиқ, бир сирлиқ/ Тонушумниң қолидики пичаққа қизиқип, узақ қаридим. Сепи бәкму әплик, нәқишләр билән безилипту. У мени қурал сүпитидә әмәс, қолһүнәрвәнчиликниң үлгиси сүпитидә қайил қилған еди. – Илахунға ясаттим, – деди тонушум пичиғини авайлап ғилавиға салғач.

– Қайси Илахун у?

– Сунуқчи.

– …

– Һой, жигитбеши Илахунчу. Шәһәргә беривелип, һәмминила унтуған охшайсәнғу!

– Һә, тохта, Илака демәмсән! Униң сунуқчилиғини сениңдин аңлаватимән. Әву бир жили аниси, рәмити Турахан һәдәм сунған путумни салған еди.

Мениңдә өзара әркилитип, «Илака» дәвалған Илахун билән көрүшүш истиги пәйда болди. Униң жигитбеши болуп сайланғинидинму хәвирим бар еди. Чүнки, бу мәһәллиниң илгәрки жигитбеши, һаятта атам охшашла мәслиһәтчим, таянчим болуп өткән рәмити Әһмәл ака Мәһәмдинов бир күни “Мән кәтсәм, орнумға бир Илахун лайиқ. Яш болсиму идриги бар, инсаплиқ жигит”, дегән еди.

Тонуш қора, иллиқ һойла-арам. Бирақ кона өйниң орниға һашамәтлик, заманивий өй чүшүпту. Дит билән селинған язлиқ өйму кәң, азадә. Бизни қучақ йейип қарши алған Илахун жигитбашлириға хас адәт бойичә алди билән жут һәққидә гәп қилди.

– Мәһәллимиздә уйғур, қазиғи болуп, 140 аилә бар. Әзәлдинла өм жут. Бу есил мирасни мәрһум Әһмәл акам жиллап сақлап, бизгә қалдуруп кәтти, – дәйду Илахун. – Амма һәмминиң турмуш дәриҗиси бирдәк әмәс. Һазир 12 аилә ярдәмгә муһтаҗ. Йеқинда шундақ аилиләрниң биридә паҗиәлик мусибәт йүз бәрди. Өлүмниң барлиқ чиқимини дегидәк жутдишимиз, тиҗарәтчи Зәйнидин Шәхиев өз һөддисигә алди. Шүкри, шундақ сехи жигитлиримиз йетәрлик. Һазир тавутқа гиләм йепиш «модиға» айлинип кәтти. Қой дегүсиз. Илгири бу гиләмләр мечитқа һавалә қилинатти. Һазир чоңлар билән мәслиһәтлишип, ихтисади начар аилиләргә берилидиған болди.

Илахун Ариповниң жут хизмитидә жүргинигә бәш жилдин ашти. Һазир жигитбашлирини “нарәсмий һаким” десиму болиду. Улар мааш алмисиму әл-жутниң отидин кирип, сүйидин чиқип жүргән инсанпәрвәр, хәлиқпәрвәр жигитләр. Ейтмақчи, Илахунниң акиси Нурмәһәмәт наһийәниң баш жигитбеши Абдукерим Сәйдуллаевниң орунбасари.

Шундақ қилип, йәттә қериндашни тәрбийиләп, өстүргән Ваһидин Арипов билән Турахан Вәлиева өмүрдин өтсиму, әйнә шундақ әлгә ярамлиқ пәрзәнтләрни қалдуруп кәтти. Әпсус, пәрзәнтләрниң иккиси бевақит дуниядин өтти.

Илахун  өйниң кәнҗиси. Ата-аниси 1975-жили Ачиноқидин Чонҗиға көчкәндә, у мәлидә, момисиниң қолида тәрбийиләнди. Кейинирәк қериндашлириға қошулуп, оттура мәктәпни Чонҗида пүтәрди. Кичигидин сәнъәтхумар жигит дәсләп һөҗҗәтлирини Алмутидики Чайковский намидики музыка колледжиға тапшурған еди. Лекин шу жили оқушқа биллә барған достиниң паҗиәлик өлүми униң тәғдирини башқа йолға буравәтти. У һәтта емтиһанғиму кирмәй, жутқа йенип кәлди. Шоферлуқ курсини тамамлап, алди билән ПМК-29 қурулуш мәһкимисиниң автобазисида слесарь, токарь, кәпшәлигүчи болуп, тәҗрибә топлиди. Андин узун жил жүк машинисини һайдиди. Ата дуниядин өткәндин кейин униң кәнҗилигиниң, әркилигиниң изнасиму қалмиди. Анисиға қол-қанат болуп, аилисини асрашқа тиришти. Турғунлуқ жиллири уму иш издәп, бираз жил шәһәр кезип, тирикчилик қилди.  «Бәхитсизлик бәхит әкәлгәндәк» турмуш-шараит уни хелә әтигәнла тавлиди. Арида аяли Разийәм узақ ағриди. Аниниң иккила көзи тутулди. «Һәр балалар келиду оғул балиниң бешиға» дегән мисралар моҗут хәлиқ нахшилирида…

– Һәй, шу күнләр, – дәп улуқ-кичик тиниду Илахун. – Апамниң сунуқчи екәнлигини яхши билисән. Бирақ көзи көрмисиму, у қоли билән ишләтти. «Балам, әнди монуни сүркә, мундақ таң» дәп үгитәтти бемарлар кәлгәндә. Мән аста-аста сунуқни сезидиған болдум. Бармақлирим, немишкиду, өз алдиға яшап, һәрикәт қиливатқандәк еди. Апам өлгәндин кейинму пут-қоли сунғанлар өйүмизгә келивәрди. Улар, асасән, анамниң вапатидин хәвәрсиз адәмләр еди. Мән өзәмни синап көрүш қарариға кәлдим. Удумимизда апамниң бовиси сунуқчи болған екән. Мән апам билән шу бовамдин мәдәт сорап, бемарларға хизмәт көрситишкә башлидим. Шүкри, көпчилик рази. Һазир силәрниң алдиңлардила кичик балиниң путини селип қойдум. Бир ай илгири у йәнә шу бүгүн модиға айланған икки чақлиқ тахтай һарвусидин жиқилип, қолини сундурған еди. Һазир мениң херидарлиримни нурғуни әшундақ гөдәкләр. Улар мәктәпкә қоли сунғини һәққидә ениқлима елиш үчүн дохтурға бариду. У йәрдә рентгенға чүшиду. Кейин ата-анилири мениң диагнозим тоғра екәнлигигә көз йәткүзүп, алаһидә қоңғурақ қилип, рәхмитини ейтишиду.

– Арида қассапчилиқму қилдим, – дәп күлди Илахун пичақ һәққидә гәп қозғалғанда. – Һәрқандақ қассап үчүн яхши пичақ әтивалиқ. Алдин өзәм үчүн ясидим. Кейин кәсипдашлирим пичиғимни талишишқа башлиғандин кейин, бу ишни қолға алдим. Һәрхил металларни еритип қуюшни үгәндим. Һә, сапни болса, асасән, җәзмән жутумдики ирғайдин ясаймән.

“Әр кишигә қириқ түрлүк һүнәр аз”, дегини раст охшайду. У өзи ейтқандәк, ишиги зади йепилмайду. Жут какунчилиғи өз алдиға. Илахун бирлиригә сунуқчи сүпитидә һаҗәт. Пичақ, кәпкүр, су қайнитидиған титан-самовар вә һаказиларға буйрутма бәргүчиләрму йетип ашиду. Машиниси бузулған тонушлириму сабиқ слесарьни издәйду.

Илахун билән Разийәм иккиси жутдаш. Аилә қурғиниғиму чарәк әсир болди. Разийәм Сабирова Яркәнт педагогика колледжини тамамлап, 14 жил башланғуч синипларда дәрис бәрди. Андин Алмутидики Қизлар педагогика институтида сирттин оқуп, қазақ тили-әдәбияти мутәхәссислигини егиләп чиқти. Һазир Илия Бәхтия намидики 3-Чонҗа уйғур оттура мәктивидә шу саһа бойичә әмгәк қиливатиду. У шундақла мәктәптики  шаирниң мирасгаһиға йетәкчилик қилиду. Өткәндә Қазақстан телевизиясиниң «Таңшолпан» программисида бу мирасгаһ һәққидә ихчам репортаж берилди. Шу йәрдә қазақчә таза, раван сөзләп, Илия билән Муқағалиниң, шу арқилиқ икки қериндаш хәлиқниң достлуғи һәққидә һекайә қилип бәргән Разийәмдин телетамашибинларму рази болғини талашсиз.

Бир чағларда һәләйкүмгә чүшкән аилидә һазир хатирҗәмлик орниғиниға хошал болдуқ. Ағриқ дәрдини хелә тартқан Разийәм сақийип, өзиниң сөйүмлүк кәспини давамлаштуруватиду.

– Апамниң дуасини алған келиндә бу, – дәп һәзиллишип қойиду Илахун.

Өз новитидә Разийәмму өз анисидәк өткән қейинанисидин,  меһриван, ғәмхорчи йолдишидин чәксиз рази. Өткән жили елимиз мустәқиллигиниң 25 жиллиғи һарписида һәр иккисиниң әмгиги жуқури баһалинип, Разийәм ҚХАниң, Илахун ҖУЭМниң Пәхрий ярлиғи билән тәғдирләнди. Әйнә шундақ әл-жут һөрмитигә еришкән аилидә өзлири охшаш жуқумлуқ икки қиз тәрбийилиниватиду. Илахун билән Разийәм йәнә бир чоң хошаллиғини йошуралмиди. Улар тойға тәйярлиқ қиливатиду. Тунҗиси Гүлнисәм чоң һаятқа учум болмақчи. Илаһим, өйүңлардила әмәс, жутуңлардиму той көпирәк болсун, дәп хошлаштуқ улар билән.

Әхмәтҗан ИСРАПИЛОВ. Уйғур наһийәси.




Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *