Пәнҗим — бәш мәлиниң баш мәлиси

Гөһәрбүви ИСМАЙИЛҖАНОВА,  «Уйғур авази»Пәнҗим — Панфилов наһийәсидики әң қедимий һәм гөзәл йезиларниң бири. У Яркәнт шәһиридин он сәккиз чақирим жирақлиққа орунлашқан. Бу жутни билмәйдиғанлар камдин-кам болса керәк. Чүнки һәр күни дегидәк хошна ХХҖға, у яқтин Қазақстанға яки Қазақстан арқилиқ қатнаватқан миңлиған туристлар билән келип-кетиватқан меһманлар бу жутқа тохтимай өтмәйду.

 Йезиниң нами тоғрисида мән жут чоңлиридин талай қетим сориған едим. «Пәнҗим» — парсчә «бәш мәлә» дегән мәнани билдүридекән. Әҗдатлиримиз 1881-жили бу йәрләрдә Кепәк, Турпан, Йәкән, Розмәт, Пәнҗимйүзи дегән мәһәллиләрни бәрпа қилип, уни аватлаштуруш йолида аянмай әмгәк қилип, иҗил-инақ яшиған екән.

Әнди һазирқи Пәнҗим йеза округиғиму бәш йеза кириду. Улар Қорғас, Төвәнки Пәнҗим, Ават, Нуркент вә округ мәркизи болған Пәнҗим йезиси. Округтики 11171 турғунниң асасий қисмини уйғурлар билән қазақлар тәшкил қилиду. Қорғас йезисида рус миллитиниң атмишқа йеқин вәкили бар.

 Мән, аилә шараитимға бола, Яркәнттә яшаватсамму, бу йезиға пат-пат баримән. Ата-анам, қериндашлар, бир кочида меңип, бир қудуқниң сүйини ичип чоң болған хошнилар, бир мәктәптә оқуған синипдашлирим билән дидарлишишқа дайим алдираймән. Бүгүнму йезамға маңдим. Бу қетим мән редакцияниң тапшуруғи билән жутдашлиримниң турмуш-тирикчилиги һәққидә мақалә йезиш мәхситидә йолға чиқтим.

Ербол Сқақовниң бу округта һаким болуп ишләватқиниға бәш җилдин ешипту. У күни округ мутәхәссислири елимиз Президентиниң «Келәчәккә нишан: мәнивий йеңилиниш» программилиқ мақалисидики лайиһиләрни муһакимә қилиш мәхситидә баш қошқан екән. Бу һәққидә Ербол Абылайханулы, униң орунбасари Гүлнар Чойғараева билән жут мөтивәрлири — пешқәдәм устаз Әхмәтҗан Надиров вә Қурмаш Нүсипов өз пикирлири билән ортақлашти. Әхмәтҗан ака Надиров латин йезиғиға көчүш – вақит тәливи екәнлигини һаят тәҗрибиси вә ениқ мисаллар билән тәрипләп өтти.

— Пәнҗим наһийәдики әң чоң округларниң бири, — дәйду округ һакими. — Улуқ Ипәк йоли бойидики Пәнҗим, Қорғас, Ават, Нуркентта йеңилиқ көп. Дөләт программилири, ениғирақ ейтқанда, «Балапан», «Нурлы жол», «Сүръәтлик индустриялик-иновациялик тәрәққият» вә башқиму программилар толуғи билән әмәлгә ашурулуватиду десәк, ашуруп ейтқанлиқ әмәс. Округтики бәш йезида бәш мәктәп, икки дохтурхана, үч фельдшерлиқ-амбулаториялик пункт, төрт мечит, бир чирко паалийәт елип бериватиду. Округ бойичә 8000 миңға йеқин пенсионер бар. Улуқ Вәтән урушиниң тирик шаһидлири аримизда болмисиму, Ғалибийәт үчүн әмгәк қилған 59 арқа сәп қәһримани истиқамәт қилиду. Уларниң әң чоңи Нурғали Қайсбеков — 92 яшта, Маһмут Мухпулов — 90 яшта. Һашим Розиев, Баһарәм Мәмтизова, Гөһәрхан Йүсүпова, Маһмут Аюповлар, Хәйринсахан Иминова, Әхмәтҗан Надиров тохсәнниң босуғисиға қәдәм ташлиди. Көп бала тепип тәрбийиләп, қатарға қошуватқан 200гә йеқин «Алтын» һәм «Күміс» һалқа егилири билән һәқлиқ түрдә пәхирлинимиз.

Қорғас, Ават, Төвәнки Пәнҗим оттура мәктәплиридә 2200 оқуғучиға 310 устаз сүпәтлик билим вә аңлиқ тәрбийә бериватиду. Төвәнки Пәнҗим Ават, Нуркент йезилириға йеңи мәктәп беналири селинип, Пәнҗимдики А.Розибақиев намидики оттура мәктәп бенасида өткән жили мурәккәп җөндәш ишлири жүргүзүлди. Билим дәргаһлири толуғи билән Интернет ториға қошулған. Мәктәплиримиз учумкарлири, болупму уйғур синиплири Биртуташ миллий тест синиғида жуқури балл топлап, алдинқи сәптин көрүнмәктә. Қорғас, Төвәнки Пәнҗим, Ават оттура мәктәплири йенидики ихчам мәркәзләрдә вә Пәнҗимдики 7 балилар бағчисида 3 — 6 яшлиқ гөдәкләр тәрбийилиниватиду.

Мән Пәнҗимгә һаким болуп кәлгән дәсләпки күнләрдинла байқиғиним, пәнҗимликләр арисида сәнъәткә қизиқидиғанлар көп екән. Болупму «Шатлиқ», «Туған жер» хәлиқ ансамбльлири әзалири билән көплигән талантлиқ яшлиримиз һүнирини һәрхил байқаш-фестивальларда намайиш қилип кәлмәктә.

Әнди йезидики аһалини таза ичидиған су билән тәминләш муһим мәсилә петичә қеливатиду. «Ақбулақ» дөләт программиси бойичә су тармақлирини тартиш ишлири аяқлашмай қалди. Һазир бу мәсилини толуқ һәл қилишқа күч селиватимиз.

Жигитбешисиз иш пүтмәйду

Йеза һакиминиң әң йеқин ярдәмчилири — жут мөтивәрлири билән жигитбашлири вә һәрхил кеңәшләр. Болупму жигитбашлирисиз иш пүтмәйду. Улар жутниң өмлүгини, бирлигини сақлап, йезилардики иҗтимаий-ихтисадий мәсилиләрни һакимийәт билән һәмкарлиқта һәл қиливатиду. Бу әснада йеза округиниң баш жигитбеши —Панфилов наһийәлик мәслиһәтниң депутати, тәбдирчан Адилҗан Ғоҗәмбәрдиевниң бебаһа әмгигини алаһидә тәкитләп өтүшкә әрзийду.

— Һазир жигитбашлириниң паалийәт даириси хелила кәңәйди, — дәйду Адилҗан ака. — Адәттики аиләвий маҗрағиму, мәктәптики тәлим-тәрбийә ишлириғиму арилишидиған болдуқ. Той-төкүн, нәзир-чирақлар өз алдиға. Униңдин башқа гезит-журналларға муштири топлаш ишлириму бизниң зиммимиздә.

Пәнҗим йеза округида ондин ошуқ жигитбеши бар. Қазақ қериндашлиримизниң арисидинму үч жигитбешини сайлидуқ. Жигитбашлири өзлиригә жүклиниватқан вәзипиләрни жуқури җавапкәрлик билән орунлимақта. Атап ейтсам, һәр жили бизниң округ бойичә җумһурийәтлик «Уйғур авази» гезитиға 400дин ошуқ адәм йезилиду. Униңда жигитбашлириниң әмгиги көп.

«Сапалы дән» билән «Көбей»

Пәнҗим йеза округиниң турғунлири асасән деханчилиқ вә чарвичилиқ билән шуғуллиниду. 7300 гектар йәргә һәрхил зираәтләр терилиду. Униң 6500 гектарини көмүқонақ тәшкил қилиду.

Елимиз Президентиниң қазақстанлиқларға йоллиған бийилқи Мәктүбидә көрситилгән йеңи кооперативларни қуруш мәсилиси Пәнҗимдә дәсләпкиләрдин болуп қолға елинди. Нәтиҗидә тәбдирчан дехан Адилҗан Ғоҗамбәрдиевниң рәһбәрлигидә «Сапалы дән» кооперативи қурулуп, униңға 130дин ошуқ адәм әза болди. Төвәнки Пәнҗимдә Амантай Қасимқуловниң йетәкчилигидики «Көбей» кооперативиғиму 50тин ошуқ кичик дехан егилиги бирләштүрүлди.

Адилҗан Ғоҗамбәрдиев бизгә өзиниң шәхсий дехан егилиги һәққидә ейтип, мундақ деди:

— Егилик 1997-жили «Пәнҗим» ишләпчиқириш кооперативидин 111 гектар терилғу мәйдани вә икки данә техника васитиси билән бөлүнүп чиққан еди. Һазир 500 гектар йәргә көмүқонақ териймиз. 3 гектар йәрдә алминиң һәрхил сортлири пәрвиш қилиниду. Егиликтә һазир машина-трактор парки тәшкил қилинди, «ҚазАгроФинанс» ширкити билән шәртнамиләр түзүлүп, техникилар сетивелинди. Шундақла йезида ашлиқ қурутуш цехи ишләватиду. Униңда бир тәвлүктә 70 тоннидин ошуқ көмүқонақ қурутуш имканийити бар. Егиликтә 40 адәм турақлиқ иш билән бәнт. Әмгәк һәққи өз вақтида берилип, ишчиларни маддий җәһәттин қоллап-қувәтләшкә толуқ мүмкинчилик бар. Уларни сағламлаштуруш мәркәзлири билән дәм елиш санаторийилиригә әвәтип туримиз. Өткән жили 15 ишчимиз «Керимағаш» санаторийисидә дәм елип кәлгән болса, бу жили егиликниң йәнә 15 әзаси елимиз пайтәхти Астана шәһиридә өткән ЭКСПО көргәзмисини зиярәт қилип қайтти. Өз новитидә, уларму бу хил шәрт-шараитларға, көрситиливатқан ғәмхорлуқларға әмәлий ишлири билән җавап бериватиду.

Егиликниң ихтиярида 700 орунлуқ «Пәнҗим» дәп атилидиған кафе билән 25 орунлуқ меһманхана, бирнәччә дукан бар. Умумән, ишләшкә хаһиши барларға йезида иш йетәрлик. «Иш йоқ» дегән у пәқәт һорун адәмниң гепи. Хошал болидиғиним, биздә ундақлар йоқниң орнида. Һазир йеза яшлириниң 80 пайизи шәхсий дехан егиликлиридә ишләватиду. Мән яшларниң ата кәспигә садиқ болуп тинимсиз әмгәк қиливатқиниға зоқлинимән. Бирақ биз билим елишниму унтумишимиз керәк. Чүнки келәчигимиз – билимлик яшларниң қолида.

Бу күни биз Пәнҗим йеза округидики көңүл су ичкидәк башқиму өзгириш-йеңилиқлар билән әтраплиқ тонушуп қайттуқ.

 Панфилов наһийәси.




Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *