Шикі мен пысқан тамақты қатар сақтамаңыз

99

Тамақтан улану – бұл асқа­зан-ішекке тамақпен немесе сусындармен бірге зиянды бак­те­риялардың түсуінен ішкі орган­­дардың жұмысының бұзы­луы. Құрамында агрес­сиялы химиялық заттары немесе бак­териялары бар тамақты ішкен­нен кейін, ток­син­дер қан құра­мына ақырын сіңіп, улану ту­дырады. Таралу жолы – али­ментарлы, берілу жолы – тағам өнімдері арқылы.

Тамақтан улану екі топқа бөлінеді: микробты және микробсыз. Микробты улануға токсикоинфекция, токсикоздар, этиологиясы аралас (микс) жатса, ал микробсызға таби­ғатынан улы және белгілі жағдайда улылық қасиетке ие болған өнімдермен болатын улану жатады.

Табиғаты микробты және мик­робсыз тамақтан уланулар санита­риялық-гигиеналық және санитарлық эпиде­мияға қарсы норма мен ереже­лер қада­ғаланбауының нәтижесінде туындауы мүмкін. Табиғаты бакте­риалды тамақтан улану – белгілі микроорганизмдердің тірі қоздыр­ғыштары немесе олардың тіршілік өнімдерімен (токсиндері) зара­ланған асты тұтынғаннан кейін туын­дап, организмнің әлсіз не айқын улану белгілерімен өтетін ауру. Тағамдық улануды көпшілік жағдайда алтын түсті стафилококк (Staphylococcus aureus) және ішек таяқшасы (Escherіchіa colі) сынды бактериялар туындатады. Ста­фи­лококтар және ішек таяқшалары –терісінде іріңді зақымданулары бар адамдардан тағамдық заттарға жиі түсе­ді. Стафилококпен зақымданған тағам­дық заттар сыртынан иісі және дәмі жағы­нан сапалы заттардан өзгеше­лігі жоқ, сондықтан энтероток­син­мен улану мүмкіншілігі өте жоғары. Микробтармен сүт және сүт тағам­дары, торттар және пирож­ныйлар, ет, балық және көкөніс тағамдары зақымданады. Стафилококтар жоғар­ғы концентрациялы тұзға және қантқа төзімді. Олар қыздырғанда 800С  өледі, бірақ 1000С қайнатқанда 1,5–2 сағатқа дейін шыдайды. Энтеро­токсин асқазанда бұзылмайды, қан арқылы сіңіп, бүкіл организмге таралады. Улану белгілері орташа 1,5–2 сағатта пайда болады.

 ТАМАҚТАН УЛАНУДЫҢ СЕ­БЕП­­ТЕРІ: көбіне жеке бас гигие­насының, санитар­лық-гигиеналық талаптардың және тамақ­тарды дайындау барысында техноло­гиялық процестердің сақталмауы. Улану көбінесе мерзімі өтіп кеткен, өмір сүру деңгейі бактерияға ұшыраған, сондай-ақ, химиялық заттармен бүлінген азық-түлікті қолданғанда пайда болады. Тағамдық уланулар – бактериялық токсиндері бар және микроорганизм­дер мен залалданған заттарды қолдану нәтижесі. Тамақтан улану мәселесі әсіресе, жыл мезгілінің жылы уақыттарында маңызды болып саналады. Жазда азық-түлік өнімдері­нің ластануына үлкен қауіп бар. Себебі, шыбын-шіркейлер молаяды, олар микроб­тарды тасушылар болып саналады және күннің ысуы тағы басқа да факторлар бар.

ТАМАҚТАН УЛАНУ БЕЛГІЛЕРІ: жүрек айну, құсу; диарея; асқазан және/немесе ішек ауруы; жалпы әлсіздік, ұйқы қашу; бас ауруы.

САҚТАНДЫРУ ШАРАЛАРЫ: асха­на­лардан тамақтанғанда абай болыңыз; асханада жұмыс істейтін қыз­меткерлердің мерзімінде бакте­риоло­гиялық  зерттеуден өткені абзал; тері аурулары немесе қолында іріңді жара­қаттары бар қызметкерлер  жұмысқа қабылданарда қадаға­ланғаны абзал; қауіпсіз тамақ өнім­дерін таңдаңыз; тамақ­ты дайындау технологиясын сақта­ңыз; пісірілген тамақты бірден пайда­ланыңыз; азық-түліктерді мұқият сақта­ңыз; алдын-ала дайындалған тамақты мұқият қыздыру керек; шикі және піскен тамақ өнімдерін қатар сақтамаңыз; қолыңызды жиі жуып тұры­ңыз; таза суды пайдаланыңыз; тамақты жән­дік­тер мен кеміргіштерден аулақ сақтаңыз.

ТАМАҚТАН УЛАНУДЫҢ АЛ­ДЫН АЛУ ШАРАЛАРЫ: инфек­ция көзін оңашалау; тамақтан улануды шақы­ратын қоздырғыш­тардың азық-түлік­терде тұқымдану жолдарын үзу; эпиде­миологиялық жағынан қауіптілік туғы­затын азық­тарды залалсыздандыру; уланудың алдын алу үшін санита­рия­лық ережелерді, әсіресе жеке бастың гигиенасын қатты сақтау керек; микро­ор­ганизмдердің көбеюі мен токсин түзудің алдын-алу қажет.

Ас – адамның арқауы. Өмір сүру үшін тамақ жейміз, ас ішу арқылы өзімізге керекті витамин, белок секіл­ді орга­никалық заттарды тұтына­мыз. Бірақ тағамдарымызды пайда­ланбас бұрын оның сапасына, құра­мына, пайдалану мерзіміне қараған жөн. Міне, сол кезде ғана тамақтан уланудың алдын алып, көп­теген аурумен ауырмаймыз. Сала­уат­ты өмір салтын сақтап жүрейік. Ауы­рып ем іздегенше, ауырмайтын жол ізде!

Ботакөз СЫЗДЫҚОВА,

дәрігер-бактериолог.

Ақмарал СЕРІКБАЕВА,

маман.

Назым КЕКЕЖАНОВА,

зертханашы,

ҚР ДСМ ҚДСК «Ұлттық сараптама орталығы» ШЖҚ РМК Алматы қаласы бойынша филиалының Бостандық аудандық  бөлімшесі.




Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *