Халық жазушысы Шерхан Мұртаза туралы естеліктер жарияланды

394

Қазақ әдебиеті ауыр қазаға ұшырады. Қазақстанның заңғар жазушысы Шерхан Мұртаза 86 жасқа қараған шағында дүниеден озды. Шерхан Мұртазаның қазасына байланысты бұқаралық ақпарат құралдарында  бір топ қаламгердің естеліктері жарияланды.

Баспасөзіміздің батыр Бауыржаны еді

«Екі Кенен тумайды, Алатауға ексең де» деген ақын сөзін Шерағаңа да айтуға болады. Әрине қазақ барда Шерхандар туар, бірақ олар Шерхан Мұртаза болмайды. Баспасөзіміздің бірнеше буынын тәрбиелеп өсірген тұлғаны «редакторлардың редакторы» деп бекер атаған жоқ. Бұл кісінің ғажаптығы — өзінің айтқанын істеген адам. Қаламы тиген қағаздың, қолы тиген газеттің бәрі көркейіп шыға келетін. Тіпті телевидениенің өзіне барған кезде де қалай құлпыртып жіберді! Таланттың аты, дарынның заты қандай! Бұл — мінез. Білім өз алдына, Құдай тағала берген дарынды, білімді іске асыру үшін мінез қажет. «Қазақтың Шолоховы, Чеховы» деп атау бір кезде сәнге айналған еді. Оны енді қойып, өз арамыздан тауып айту керек. Егер солай айтатын болсақ, Шерағаң баспасөзіміздің Бауыржаны болды. «Егеменге» шақырып, жолымызды ашты. Солқылдамай турасын айтатын қасиетінің арқасында біз де батыл жазатын болдық. Біздің жазған материалдарымызға жоғарыдан дүмпу келіп жатса, ол кісі бізді қорғайтын. Бізге пана болды. Соны сезініп, одан әрі батыл, өткір жазуға талпындық. «Егемен Қазақстанға» келгенде газетті ерекше өзгертті. Бет жасалып алдына келгенде, еркінше бұзып, сүйекті материалдар салғызатын. Соның арқасында басылым өрледі, түрленді, бүгінгі биігіне жетті. Енді Шерағаңдай тұлға қазақ руханиятына әне-міне кеп қалардай елеңдейтін боламыз! Бақұл бол, аяулы аға, ардақты ұстаз!

Қали СӘРСЕНБАЙ

Шепті бұзып, шер қозғаған Шерағам!..

Адам баласы бұл жалған дүниеге қонақ дегені рас екен-ау!.. Сенейік пе, сенбейік пе? «Шерағам қайтыс болыпты» дегенді ауруханада жатып естідім. Кереуетте жатқан күйі көз жасым көкірегімді шая берді… Соңғы кездері біз сирек кездесетін (сөйлесетін) едік. Ағам — Алматыда, мен — Астанада төсекке таңылып, соңғы жылдары мүлдем жолығыса алмадық. Алғашында қызы Алма арқылы анда-санда болса да телефонынан дауысын естіртіп қуанып қалушы едім. Әйтсе де осы жылдың басынан бастап Алма қарындасым біз қоңырау шалғанда «Аға, папам демалып жатыр еді, қоңырау шалғаныңызды айтамын ғой», деп қашқақтауына қарап бір жаманатты жүрегіміз сезгендей болушы еді.  Ақыры Алла өз жанына алған екен!.. Ол жаққа да жақсы адам керек деген рас қой… Өмір заңы деген — осы. Шерағам өзі туралы жазған романымды тегіс оқып шығып: «Әй, байқа, мені баяғыдай көкпар тарттыртып, атқа шаптыртып қойып жүрме, оқушыларымыз сенбейтін болады», деп қалжыңдап қоятын. Сол айтқан сөзі әлі құлағымда тұрғандай. Ағам артына өшпес мұра қалдырды. Оның жазған романдары мен хикаяттары, қиссалары мен басқа да публицистикалық шығармалары қазақ оқырмандарының өлшеусіз байлығына айналады деп сенемін. Алаш рухының айбынын асырған аңыз тұлға — Шер-Аға!.. Ардагер азаматтың асқақ рухында шепті бұзса батыр, шерді қозғар ақын атойлап тұратын!.. Артына үлкен мектеп қалдырды! Қош болыңыз, ардақты аға!

Әділ ДҮЙСЕНБЕК

Шерағаңның шекпенінен шыққандардың бірімін

Шерхан Мұртаза өз халқымен бірге жасап, қатар тұрып қалыптасқан қайсар тұлға. Оның елге бергені, айтқаны, көрсеткен үлгісі, сілтеген жолы ұшан-теңіз. Өзінің Бауыржан ағасына ұқсаған түрімен, мінезімен, жеңімпаз, жасампаз рухты қалыптастырған қайраткер. Шерхан күллі қазақ журналистикасының басын аяғына, аяғын басына келтіріп қайта құрған талантты, күрескер тұлға. Қазақ журналистикасы Шерханның шекпенінен шықты десек мүлде артық айтқандық емес. Шерағаң жас әдебиетшілерге үлкен әсер етті. Әсіресе Әбіш Кекілбаев, Жүсіп Қыдыров, Мұхтар Шаханов, Рымғали Нұрғали, Ақселеу Сейдімбек, Оралхан Бөкей — бәрі-бәрі Шерағаңның алдын көріп, ақылын тыңдап, ағалық кеңесімен өсіп жетіліп, үлкен сапарға аттанған қаламгерлер. Шерхан Мұртазаның 60-шы жылдардағы жастарға ықпалы өте күшті болды. 60-шы жылдары әдебиетке келген қаламгерлер Шерағаңның тікелей әсерімен қалыптасты. Өзі де солармен қанаттасып жүріп өсіп, жетілді. Шерхан Мұртаза «Лениншіл жас», «Қазақ әдебиеті» газеттерінің, «Жалын» журналының редакторы, «Қазақстан» телерадио компаниясының төрағасы сияқты аса жауапты қызметтер атқара жүріп, қоғам үшін аса қызықты тақырыптарға барудан тайынбады. Бұл орайда «Сталинге хат», «Бесеудің хаты» кезінде ашық күнде найзағай ойнағандай әсер етті. Мен Шерханмен ұзақ жылдар қызметтес болған адаммын. Журналист болып қалыптасуыма тікелей әсер етті. Мен де Шерағаңның шекпенінен шыққандардың бірімін. Оның дүниеден өткенін естіп, қатты күйзеліп отырмын. Өзіме бағдар тұтқан жанның жарығы таусылуы маған да мезгілсіз ай тұтылғанмен барабар әсер етті. Арамыздан өзі кеткенмен оның аты мәңгі өшпейтіні ғана құлазыған кеудеме жалғыз демеу.

Әнес САРАЙ

Эхх Ханаға, Шераға! Бақұл бол!

Осыдан төрт-бес жыл бұрын Шерағаның ізімен «Бірі кем дүние» атты алғашқы очеркімді жазып едім. Сол жазбаны Шерағаңа жіберіп, қатесі болса күзеп-түзеуін өтінген едім. Ағамыздың жауабын күтіп жүргенде ол жайлы мүлдем есімнен шығып кетіпті… Енді міне, сол шығарма да аяқсыз қалды. Бақұл бол Ханаға! Ол кісіні «Ханәке» деп атаушы едім. Баласындай көріп бауырына басқан еді. Орны толмас қаза…

Дос Сымағұл

 

Қош болыңыз, Көке!

Асыл тәжді тот баспас,
Шекпен сандықта сарғаймас,
Кәрі емендер сықырлар,
Жас қайыңдар майысар,
Заман заманмен көрісер,
Адам адаммен жыласар,
Ай өлмес, жаңасы туар,
Жебе сынбас, зулап ұшар,
Бәрі оңалар, әй, дүние,
Тұран Жолбарысы қайта тумас —
Ғасыр көзіндегі Шер болып қалар!

Ерлан Жүніс

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 




ПІКІР ҚАЛДЫРУ

Сіздің электронды пошта жарияланбайды. Қатарды міндетті түрде толтырыңыз *