Орыс мектептеріндегі қазақ тілі

1024

20 желтоқсан күні «Ұлттық кітапхананың» Кітапханатану залында «Қазақ газеттері» ЖШС жанынан құрылған  «Наркескен» — интеллектуалдық-пікірсайыс клубының кезекті отырысы болып өтті.

Бұл жолғы талқыға салынған тақырып —  орыс  мектептеріндегі қазақ тілін үйрету мәселесіне қатысты болды. Тәуелсіздік алған жылдардан бері елімізде Тілдерді дамытудың екі мемлекеттік бағдарламасы қабылданды. Ол 2001-2010 және 2011-2020 жылдарды қамтиды. Екінші бағдарлама да аяқталуға жақын. Соңғы бағдарламаның алға қойған мақсаты бойынша қазақстандықтардың 95 пайызы мемлекеттік тілді игеруі тиіс. Ал шын мәнісінде қазақ тілінің жағдайы қалай? Орыс мектептерінің  түлектері неге мемлекеттік тілді қажетті деңгейде меңгермейді? Мәселе неде? Әдістемеде ме, жоқ қажеттілікте ме? Осы мәселелер төңірегінде пікірсайысқа келген қауым пікірлерін ортаға салды.

Дөңгелек үстелге саясаттанушы Дос Көшім, филология ғылымдарының кандидаты, профессор Мамай Ахет, М.Мәметов атындағы №28-мектеп-лицейінің директоры Айсұлу Медетбекова, Мемлекеттік тілді дамыту институтының оқытушысы Тәлімова Айым Қамнұрқызы, қазақ тілі пәнінің оқытушысы Гүлмира Амандықова, №114-мектептің  қазақ тілі пәнінің мұғалымы Гүлжайна Өзбек, №132-гимназияның қазақ тілі мұғалімі Бибінұр Мусапирова, 28-мектеп-лицейінің қазақ тілі пәнінің мұғалімдері Мөлдір Майлыбаева, Қазим Тілекқабыл,  №132-гимназияның 11-сынып оқушысы Айпара Тұрсынова және бұқаралық ақпарат құралдарының өкілдері қатысты.

Пкірсайысты «Қазақ газеттеріне» қарасты kazgazeta.kz сайтының бас редакторы Есенгүл Кәпқызы жүргізді. Жиын басында қатысушыларға: «Біздің балаларымыз орыс тілінде еркін сөйлей тұра, бағалары 3-4-тен аспайды, ал орыс тілді балалардың қазақша аузын ашқандары «5»  деген баға алып жатады. Дегенмен, олар қазақ тілінде ойларын еркін жеткізе алмайды. Неліктен?» — деген тұрғыдағы сауалдар қойылды.

Бұл сауалға алғашқылардың бірі болып жауап берген  №28-мектеп-лицейінің директоры Айсұлу Медетбекова қазіргі таңда қазақ тілінің дәрежесі дұрыс жолға қойылмағандықтан деп түсіндірді: «Ол жерде орыстардан гөрі, өзіміздің қазақтардың жағдайы қиындау. Себебі, олар орыс мектептерінде оқиды. Үйінде де орысша сөйлейді. Ата-аналары балаларды мектепке берген кезде орыс мектебіне беріп, қазақ тілін үйрету мәселесін бірінші орынға қоймайды. Егер ата-ана бірінші орынға баланың ана тілін меңгеруін қойса, онда бала орыс мектебінде оқыса да қазақ тілін жақсы білетін еді. Оның барлығы отбасынан басталады. Мектепте бағдарламаға сәйкес 5 сағат аптасына береміз, бірақ мемлекеттің тарапынан мемлекеттік тілдің дәрежесі дұрыс жолға қойылмаған», — деді. Сондай-ақ, Айсұлу Медетбекова қазақ тілінің дамымай отырғанына көшедегі билборд, теледидардағы, әлеуметтік желілердегі қателердің өте көптігі кедергі болып отырғанын айтып өтті.

«Мемлекеттік қызметте барлық іс-қағаздары дерлік мемлекеттік тілде. Мәселе қазір заңдармен реттеліп отырады. Қоғамымыздағы жағдай қалай болса, ағылшын тілін қалай оқыса, орыс мектептеріндегі қазақ тілін балалар қалай оқып жүрсе, мемлекеттік қызметтердегі қазақ тілін оқыту да солай. Қазақ тілінің өркендеуіне кедергі болып отырған ол өзіміздің орыс тілді қандастарымыз. Мен осы саламен арласқандықтан айтып отырмын. Өзге ұлттың қай-қайсысы болсын бізге қазір түсіністікпен қарауға дайын отыр. Олар біздің заңдарымызды қабылдайды. Өзіміздің ішіміздегі дерт қатты. Отбасындағы түсініктерін бұзу өте қиын болады екен. Сондықтан біз бұл бағытта бірнеше шаралар жасап көрдік. «Қаладағы қазақ тіл» деген мәселені зерттеп көрдік. Қаржы саласындағы қазақ тілінің мәселесіне назар аударып көрдік.  Айналып келгенде құжаттардың дені орысша жасалады да, оны  қазақ тілінде жасайтын аудармашылар. Олардың деңгейі әртүрлі» — деді филология ғылымдарының кандидаты, профессор Мамай Ахет қазақ тіліндегі іс-қағаздардағы түсінбеушіліктерге қатысты.

Саясаттанушы Дос Көшім: «Әсіресе мынау орыс тілді аймақтар дейміз ғой, бірінші орындағы қазақ тілінің қиыншылығы бұл Қостанай мен Петропавл, екінші орында Павлодар мен Шығыс Қазақстан, үшінші орында Қарағанды мен Ақмола облысы тұр. Байқағанымыз, ол аймақтарда қазақ тіліне деген көзқарас өте нашар. Көңіл бөлмейді. Ол түсінікті. Өйткені, өмірде қазақ тіліне деген қажеттілік жоқ. Егер ол тілге қажеттілік жоқ болса, ол пайғабардың тілі ме, президенттің тілі ме ешкім оқымайды. Қазақ тіліне деген қажеттілік жасалуы керек» — деп көпшіліктің қазақ тіліне деген қызығушылығын тудырудың басты себебін атап өтті.

(Пікірсайыстың толық нұсқасын алдағы уақытта «Ана тілі» газетінің жаңа нөмірінен оқи аласыздар).

Гауһар Түстікбаева,

«Қазақ газеттері» ЖШС

Бейнематериалды әзірлеген: Әлихан Жанарбек

Суреттерді түсірген: Досжан БАЛАБЕКҰЛЫ




ПІКІР ҚАЛДЫРУ

Сіздің электронды пошта жарияланбайды. Қатарды міндетті түрде толтырыңыз *