Тікелей эфир
Тікелей эфир
МАҢЫЗДЫ
  • Біздің сұхбат
  • 17 Ақпан, 2022

Алмаш ТІЛЕСПАЕВА, әлеуметтанушы: БІЛІМ САЛАСЫНДА ӘЛІ ДЕ ӘЛЕУМЕТТІК ТЕҢСІЗДІК БАР

Қазақстандық білім беру жүйесінде заман талабына сай реформалар уақытылы енгізілетініне қарамастан, әлі де ерекше назар аударуды қажет ететін мәселелер жетерлік. Мысалы, бір ғана 2021 жылы PaperLab орталығы жүргізген Орта Азиядағы білім беруге қатысты зерттеулері Қазақстан мектептеріндегі жаңарту мен толықтыруды қажет ететін біраз мәселенің бетін ашты. Осыған орай еліміздің орта білім ордаларында кездесетін ауқымды мәселелер жайлы әлеуметтанушы Алмаш Тілеспаевамен сөйлесуді жөн көрдік. 

– Пандемия білім беру саласындағы бұрыннан қордаланған мәселелердің өзектілігін одан сайын айшықтап берді. Қазір де коронавирусқа байланысты еліміздің кейбір оқу орындарында онлайн оқу әлі де жалғасын тауып отыр. Бұл мәселе білім берудегі теңсіздікті тудырмай ма? 

– Білім саласындағы теңсіздік түйткілі бар екені рас және бұл пандемия мәселенің одан әрі шиеленісуіне едәуір ықпал етті. Қашықтан оқытудың дүниежүзінде кең таралғандығы және жаһандық әлем қауымдастығына кіру әдістерінің бірі екендігіне қарамастан, Қазақстанда оқытудың дәл осы түрі кең дами қойған жоқ. Бұл инфрақұрылыммен және цифрлық сауаттылықпен тікелей байланысты.

Статистикаға сүйенсек, 2021 оқу жылы қазақстандық білім беретін мектептердің жалпы саны – 7440, оның 2200 жуығы қалада орналасса, қалғаны (яғни 70%) ауылда. Ал ауылдың ­проблемалары қандай? Ауыз су, газ бен жарық, автомобиль жолдары, байланыс. Осының барлығы ауылдағы мектепке де қатысты. 

Осылай, қашықтан білім беру процесін қамтамасыз ету үшін мұғалімдердің кәсіби дағдылары мен санитарлық-гигиеналық нормалардың сақталуынан бөлек, кең жолақты интернетке қолжетімділік жайында (әңгіме онлайн форматта білім алуға арналған арнайы бағдарламалық қамсыздандырумен жұмыс жасау туралы). Ал ауылда интернет болса қымбат, кең жолақты интернет, әдетте, әкімшілік, емхана немесе аурухана, мектеп, мәдениет үйі сияқты мемлекеттік мекемелерге ғана тартылған; қала мен ауыл мектептеріне ортақ мәселе – материалдық-техникалық базамен қамтамасыз ету  мәселесі (компьютерлік жабдықтар, құралдар көбіне ескі және бағдарламалық қамсыздандыру үнемі жаңарып отырған мета/кибер кеңістік талаптарына жауап бермейді).

Екінші түйткіл – цифрлық сауаттылық. 

Қазақстанда білім беру секторын цифрландыру 1997 жылы білім беру саласын, оның ішінде онлайн-оқытуды автоматтандырудан басталды. Алайда, қоғамның маңызды салаларын цифрландыру процесіне тартылған қатысушылардың рөлі мен жауапкершілігін анықтаудың өткір қажеттілігі ұзақ уақыт бойы сақталды. Осы жағдайға байланысты 2017 жылы «Цифрлық Қазақстан» бағдарламасы бекітілді. Бағдарламаның логикасына сүйене отырып, цифрландыру білім беру саясатын оңтайландыру мен акселерациялаудың инфрақұрылымдық-технологиялық негізі болуға тиіс. Ол үшін, алдымен, халықтың цифрлық сауаттылығының іргетасын қалап әрі цифрлық дағдыларды жетілдіру қажет. Осы бағытта мемлекеттің атқарып жатқан іс-шаралар кешені белгілі бір нәтижелерді көрсеткенімен, қарапайым халық басым бөлігінің цифрлық сауаттылығы мобильді қосымшаларды пайдаланудан әрі аспайды.

Қашықтан оқытуға өту кезінде осы жайт білім сапасына едәуір ықпал етті. Оқу процесіне тікелей қатысы бар мұғалімнің де, оқытушының да, ата-ананың да цифрлық сауаттылық дағдылары қажетті деңгейде сапалы оқу процесін ұйымдастыруға мүмкіндік бермеді. Әрине, қалалық жерлерде, әсіресе, элитарлық мектептерде цифрлық сауаттылық жоғары, себебі оларда оқу процесіне қажетті (қаржылық, техникалық, байланыс/желі) капитал қолжетімді. Коронавирус пандемиясы кезінде білім саласында айқын көрініс тапқан әлеуметтік теңсіздік осыдан байқалады.   

–Қазақстан мектептерінде сыныптағы оқушы санының көптігі, мектеп жетіспеушілігі әлі де байқалады. Бір ғана мысал, биылғы оқу жылының басында елорда маңындағы Қосшы ауылында бірінші сыныптар саны «Ш» әрпіне дейін жетіп, оқушылар үш ауысымда оқуына тура келгенін көптеген БАҚ көтерді. Осындай мәселенің туындайтынын алдын ала болжап, алдын алу қаншалықты мүмкін?  

– Әрине, қай саладағы мәселе де жан-жақты талдауды және кешенді іс-шараларды талап етеді. Мысалы, сыныпта оқушы санының көп болуы немесе мектеп санының жетіспеушілігі. Біріншіден, әлеуметтанушылар, демографтар мен әлеуметтік статистикамен айналысатын мамандардың сараптамалық жұмысы қажет, яғни урбанизация, ішкі және сыртқы миграция процестерін ескере отырып мектепке дейінгі балалар саны, мектепке баратын балалар санын болжау. Әлеуметтанушылар мен әлеуметтік жұмыскерлер инклюзивті топтағы балалардың жалпы білім беретін мектептерге бару, бейімделу қажеттіліктерімен, қоғамның осы топтағы балаларды қабылдауына байланысты мәселелерді талдауы және тағы басқа. Осы мәселеде қаржы мамандары мен сәулетшілердің өз бағыты бар. 

– Білім беру инфраструктурасы қаншалықты маңызды?

– Бірінші сұрақтағы материалдық-техникалық база мәселесін жалғастырсақ, қала-ауыл бөлінісіндегі ғимараттар жағдайы, қажетті ақпараттық-технологиялық қамсыздандыру (компьютерлер, зертхана құрал-жабдығының болуынан басқа, олардың жұмыс жасауы және балалардың қолжетімділігі) арасындағы айырмашылықтан бөлек, қалалық жердегі мектептердің инфрақұрылымы арасындағы теңсіздік айтарлықтай терең. Мысалы, жылдық ақысы 1 млн теңгеден басталатын жеке меншік мектептер, НЗМ, ҚТЛ мен жалпы білім беретін мемлекеттік мектептердің оқу процесін жүзеге асыру барысындағы кеңістікті ұйымдастыру (ғимараттың сапасы, жөндеу жұмыстарының жүргізілуі, ауаның  дұрыс айналымы, қысқы мерзімде сыныптардың жылы болуы), материалдық-техникалық және ақпараттық қамсыздандырудың деңгейі (кітапхана қоры және оның жаңартылуы, әлемдік кітапхана қорларына қолжетімділіктің болуы, интернеттің үзіліссіз жұмыс жасауы) арасында да айырмашылық бар.

Бұл да әлеуметтік теңсіздіктің бір көрінісі. Мысалы, PaperLab зерттеу орталығы жүргізген білімдегі әлеуметтік теңсіздік туралы зерттеуі дәретхананың мектепте болуы, не болмауы, оның орналасу жері сияқты қарапайым нәрсе арқылы білімдегі әлеуметтік теңсіздікті және оның салдарын жақсы түсіндіреді. Зерттеу нәтижелері дәретхананың мектеп ғимаратының ішінде, не сыртында орналасуы санитарлық-гигиеналық қажеттіліктерге жұмсалатын уақыттың көлеміне ықпал етеді, сәйкесінше, сырттағы орынға барып-келуге көбірек уақыт кетеді, ал осы аралықтағы уақытты білім алу үшін тиімді пайдалануға болады. Қысқы уақытта жағдай тіптен қиын. Осындай мән берілмейтін нәрселер әлеуметтік теңсіздіктің негізінде жатыр.  

– Инклюзивті білім беру мәселесіне келсек. Қазақстанда ерекше қажеттілігі бар балалардың саны өсіп келе жатқандығы білім беру жүйесін одан сайын күрделендіре түсуде. Жалпы, осы мәселені шешуде неге бет бұруымыз кекрек? 

– Инклюзивті білім беру мәселесі қоғамда енді ғана белсенді талқыланып жатыр. Неге? Себебі ұжымдық жадымызда біздің қоғамда «мүгедектер» жоқ. Бұл Кеңес үкіметінен қалған ұстаным және біздің одан арылуымыз өте баяу жүріп жатыр. Осы мәселе жоғарыда аталған зерттеуде де қарастырылған. Зерттеушілер пікірінше, мемлекет үшін инклюзивті білім берумен қамтамасыз ету дегеніміз – кедергісіз ортаны қалыптастыру, көп жағдайда мәселе пандустарды орналастырумен ғана шектеледі. Яғни, инклюзивті топтар туралы айтқанда, біз негізінен мүмкіндігі шектеулі балалар туралы ойлаймыз және олардың оқу процесін жалпы білім беретін мекемелерде ұйымдастыру туралы мәселе туындағанда ең оңай шешім – үйде оқыту формасы таңдалады. Қажеттілікке байланысты балама жолдарды іздеу, әдетте, ҮЕҰ немесе халықаралық ұйымдар тарапынан жүргізіліп жатыр.

Ерекше қажеттілігі бар балалардың мектепке қабылдану қажеттілігі бойынша мектеп, білім басқармасы, денсаулық басқармасы, әлеуметтік жұмыскерлер мен ата-ана өзара іс-қимыл жағдайында жұмыс жасауы қажет, яғни мектептерді және мектеп ұжымын әрбір инклюзивті топқа (көру мүмкіндігі шектеулі, құлағының мүкісі бар, девиантты балалар) бағыттап жинақтау.  

– Орта Азия елдерінде мектеп жасындағы балаларға қатысты үлкен мәселе – ерте тұрмыс құру мен ерте еңбекке араласу әлі де толықтай шешімін таппай келеді. Бізде де оңтүстік аймақтарда ерте тұрмыс құрған мектеп жасындағы жасөспірімдер кездеседі. Бұл мәселенің негізгі себептері қандай? Менталитеттік, салттық ерекшелік пе, әлде білімге немқұрайлы көзқарастың әсері ме?

– Біз әлі де консервативті, яғни дәстүрлі қоғамбыз. Отбасындағы патерналистік қатынас қоғамдағы қарым-қатынастың бейнесі, яғни ер адам – асыраушы, әйел – ошақ ұйытқысы. Осы ұстанымның білімдегі әлеуметтік және гендерлік теңсіздікке алып келетіндігіне PaperLab ұйымының зерттеуі дәлел бола алады. «Қоғам үшін қыз баланың миссиясы тұрмысқа шығу және бала табу», – дейді орталық зерттеушілері. Қыз баланы осы миссияға итермелеудің бір формасы – үй шаруашылығындағы жұмыстың басым бөлігін қыздың мойнына арту. Яғни қыз баланың үй жұмысына жұмсаған уақытын ұл білім алуға жұмсай алады.

Әрине, жаһандану мен модерн қоғамының тұлғаға қоятын өз талаптары бар (жетістікке жеткен тұлға болу үшін үздіксіз білім алып, кәсіби дағдыларыңды жетілдіріп отыруың қажет) және «сен» осы талаптарға жауап бере алмасаң, аутсайдер болып қаласың. Дегенмен, қоғамның қай саласын алсаңыз да осы патернализмге тап боласыз, себебі «ұжымдық сана» өз ережелерін таңады.

– Білім беру теңсіздігі сақталатын болса, оның соңы неге ұласуы мүмкін?

– Қоғамдағы әлеуметтік теңсіздікті жеңу мүмкін емес. Әлеуметтік теңдікті аңсаған утопиялық бірде-бір режим сәтті аяқталмаған және дәл қазір ондай режим жоқ. Біз әлеуметтік топтар арасындағы теңсіздікті ғана қысқарта аламыз. Ол үшін билік экономикалық, әлеуметтік және саяси салада кешенді жұмыс атқаруы тиіс. Бұл – бір. Екіншіден, әлеуметтік теңсіздікпен тығыз байланысты әлеуметтік әділеттілікті әркім әрқалай түсінеді. Бірі үшін бұл – игілікті қажет-қажет емес болсын барлығын тең бөлу (әлеуметтік масылдыққа алып келеді және қазақстандық қоғамда осы құбылыстың көріністері бар), бірі үшін бұл – игілікті қажеттілігіне қарай бөлу. Сондықтан, халық ішінде мемлекет жүргізіп жатқан реформаларды халыққа түсінікті тілде түсіндіру және насихаттау маңызды.  

– Сұхбатыңызға рақмет!

Әңгімелескен

Гауһар ТҮСТІКБАЕВА

841 рет

көрсетілді

5

пікір

Біздің Telegram каналына жазылыңыз

алдымен сізді қызықтыратын барлық жаңалықтарды біліңіз

ПІКІР ҚАЛДЫРУ

Сіздің электронды пошта жарияланбайды. Қатарды міндетті түрде толтырыңыз *

Eric Jones

22 Ақпан, 2022

Hello, my name’s Eric and I just ran across your website at kazgazeta.kz... I found it after a quick search, so your SEO’s working out… Content looks pretty good… One thing’s missing though… A QUICK, EASY way to connect with you NOW. Because studies show that a web lead like me will only hang out a few seconds – 7 out of 10 disappear almost instantly, Surf Surf Surf… then gone forever. I have the solution: Talk With Web Visitor is a software widget that’s works on your site, ready to capture any visitor’s Name, Email address and Phone Number. You’ll know immediately they’re interested and you can call them directly to TALK with them - literally while they’re still on the web looking at your site. CLICK HERE https://jumboleadmagnet.com to try out a Live Demo with Talk With Web Visitor now to see exactly how it works and even give it a try… it could be huge for your business. Plus, now that you’ve got that phone number, with our new SMS Text With Lead feature, you can automatically start a text (SMS) conversation pronto… which is so powerful, because connecting with someone within the first 5 minutes is 100 times more effective than waiting 30 minutes or more later. The new text messaging feature lets you follow up regularly with new offers, content links, even just follow up notes to build a relationship. Everything I’ve just described is extremely simple to implement, cost-effective, and profitable. CLICK HERE https://jumboleadmagnet.com to discover what Talk With Web Visitor can do for your business, potentially converting up to 100X more eyeballs into leads today! Eric PS: Talk With Web Visitor offers a FREE 14 days trial – and it even includes International Long Distance Calling. You have customers waiting to talk with you right now… don’t keep them waiting. CLICK HERE https://jumboleadmagnet.com to try Talk With Web Visitor now. If you'd like to unsubscribe click here http://jumboleadmagnet.com/unsubscribe.aspx?d=kazgazeta.kz

Eric Jones

23 Ақпан, 2022

Hi, Eric here with a quick thought about your website kazgazeta.kz... I’m on the internet a lot and I look at a lot of business websites. Like yours, many of them have great content. But all too often, they come up short when it comes to engaging and connecting with anyone who visits. I get it – it’s hard. Studies show 7 out of 10 people who land on a site, abandon it in moments without leaving even a trace. You got the eyeball, but nothing else. Here’s a solution for you… Talk With Web Visitor is a software widget that’s works on your site, ready to capture any visitor’s Name, Email address and Phone Number. You’ll know immediately they’re interested and you can call them directly to talk with them literally while they’re still on the web looking at your site. CLICK HERE http://talkwithwebtraffic.com to try out a Live Demo with Talk With Web Visitor now to see exactly how it works. It could be huge for your business – and because you’ve got that phone number, with our new SMS Text With Lead feature, you can automatically start a text (SMS) conversation – immediately… and contacting someone in that 5 minute window is 100 times more powerful than reaching out 30 minutes or more later. Plus, with text messaging you can follow up later with new offers, content links, even just follow up notes to keep the conversation going. Everything I’ve just described is extremely simple to implement, cost-effective, and profitable. CLICK HERE http://talkwithwebtraffic.com to discover what Talk With Web Visitor can do for your business. You could be converting up to 100X more eyeballs into leads today! Eric PS: Talk With Web Visitor offers a FREE 14 days trial – and it even includes International Long Distance Calling. You have customers waiting to talk with you right now… don’t keep them waiting. CLICK HERE http://talkwithwebtraffic.com to try Talk With Web Visitor now. If you'd like to unsubscribe click here http://talkwithwebtraffic.com/unsubscribe.aspx?d=kazgazeta.kz

Eric Jones

25 Ақпан, 2022

Hey, my name’s Eric and for just a second, imagine this… - Someone does a search and winds up at kazgazeta.kz. - They hang out for a minute to check it out. “I’m interested… but… maybe…” - And then they hit the back button and check out the other search results instead. - Bottom line – you got an eyeball, but nothing else to show for it. - There they go. This isn’t really your fault – it happens a LOT – studies show 7 out of 10 visitors to any site disappear without leaving a trace. But you CAN fix that. Talk With Web Visitor is a software widget that’s works on your site, ready to capture any visitor’s Name, Email address and Phone Number. It lets you know right then and there – enabling you to call that lead while they’re literally looking over your site. CLICK HERE https://jumboleadmagnet.com to try out a Live Demo with Talk With Web Visitor now to see exactly how it works. Time is money when it comes to connecting with leads – the difference between contacting someone within 5 minutes versus 30 minutes later can be huge – like 100 times better! Plus, now that you have their phone number, with our new SMS Text With Lead feature you can automatically start a text (SMS) conversation… so even if you don’t close a deal then, you can follow up with text messages for new offers, content links, even just “how you doing?” notes to build a relationship. Strong stuff. CLICK HERE https://jumboleadmagnet.com to discover what Talk With Web Visitor can do for your business. You could be converting up to 100X more leads today! Eric PS: Talk With Web Visitor offers a FREE 14 days trial – and it even includes International Long Distance Calling. You have customers waiting to talk with you right now… don’t keep them waiting. CLICK HERE https://jumboleadmagnet.com to try Talk With Web Visitor now. If you'd like to unsubscribe click here http://jumboleadmagnet.com/unsubscribe.aspx?d=kazgazeta.kz

Reece Blackmon

26 Ақпан, 2022

Nutritional Products International works with product manufacturers worldwide that want to launch new health and wellness products. That is our expertise. Whether the company is a start-up or one that has been in business for decades, NPI has the knowledge and experience to guide them from shipping to placing their products onto retail shelves. As senior account executive for business development for NPI, I work daily with brands that have developed innovative products. But these companies haven’t entered the U.S. market, which is where NPI, a global brand management company based in Boca Raton, FL., comes in. We make it simple for you by becoming your U.S. headquarters. You don’t have to hire a staff, rent office space, market your brand, find a warehouse, or deal with the Food & Drug Administration. Through a one-stop, turnkey platform called the “Evolution of Distribution,” NPI gives you all the expertise and services you need to launch your product line here. We import, distribute, and market your product line. NPI, along with its sister company, InHealth Media, collaboratively work to market your products to consumers and retailers throughout the U.S. For more information, please reply to this email or contact me at gcohen@nutricompany.com . Respectfully, Kind Regards, Gary, Gary Cohen Business Development Account Representative Nutritional Products International 150 Palmetto Park Blvd., Suite 800 Boca Raton, FL 33432 Office: 561-544-0719 gcohen@nutricompany.com

Alton Frankland

02 Наурыз, 2022

Congrats on your new site, get it listed here for free and we'll start sending people to your site https://bit.ly/submit-your-site-now