• УЙҒУР АВАЗИ
• 18 Шілде, 2011

Чоңлар бир яширип қалди

Жутимиз Чоң Ачиноқиниң «чоң» дегән қошумчисини демисәк, анчә чоң йеза әмәс, 60 — 70 түтүн бар. Бирақ ирмаш-чирмаш болуп кәткән уруқ-туққанчилиқ шундақ чоңқур йилтиз тартқанки, һәммиси бир-бири билән қериндаш, ят йоқ, лекин таша жутлуқниму өз қиливалидиған меһриванлиқ билән меһмандостлуқ әзәлдин қелиплашқан хисләт екәнлигини жутимизға қәдәм тәшрип қилған һәр қандақ меһман шу күнила толуқ көз йәткүзиду.

Әҗдатлиримиздин «Ачиноқиға барсаң, ғоҗуниңни алғач бар», дегән сөз қалған екән. Бу Ачиноқа бәрикәт дариған, хәлқи меһмандост жут, қайтқиниңда әшу ғоҗуниңни толтирип бериду, дегән мәнани ипадиләп турса керәк. Әйнә шу бәрикәтни яритиватқан жутдашлиримизниң өз ара өмлүк-иттипақлиғи екәнлиги талашсиз.

Жуқурида ейтқанлиримниң әмәлий испатлири наһайити нурғун. Жирақ өтмүшни ейтмаяқла, бүгүнки һаятимиздин мисал кәлтүрсәк, шу купайә дәп ойлаймән. Өткәндә пүткүл аңлиқ һаятини етизда кәтмән тутуп өткүзгән Нәвир ака Молутов күтүлмигән йәрдин еғир ағриққа дучар болуп, һәр икки көзи тутулуп қелиш һалитигә йетип қалди. Дохтурлар «Дәрру операция қилиш керәк», дегән қарарға келиду. Бирақ пенсиясигә қарап турған қери деханда униңға һаҗәтлик мәбләғ нәдин болсун?! Лекин деханға жутдашлири әсқатти, улар дәрһал униңға һаҗәтлик мәбләғни жиғип, Алмутидики инавәтлик клиникиларниң биригә операциягә әвәтти. Һазир Нәвир акиниң жутдашлириға ейтар миннәтдарлиғи чәксиз. Бу йәрдә мән һаҗәт болған мәбләғниң хелә қисмини ианә қилған жутдишимиз Хәйруллам Һәмраевқа ачиноқилиқлар намидин алаһидә рәхмәт ейтмақчимән.

Сөзниң орни кәлгәндә шуниму тилға елишни тоғра көрүватимәнки, әву жили Хәйруллам Шапи оғли өз мәблиғи һесавиға жутимизда заманивий кафе селип бәрди. Әйнә шу көркәм бенаниң ечилиш мәрасими болған күни биз, ачиноқилиқлар, «Чеқир үҗүм мәйримини» уюштурдуқ. Бу күн һеликәм униң иштрақчилириниң ядида.

Һазир яшлиримизниң тәңдин-толиси Алмутида ишләватиду. Уларниң бәзилири хизмәт баби билән кәтсә, йәнә бирлири турмуш-тирикчилиги билән шәһәрлик болуп қалди. Лекин улар ана-жутини унтуғини йоқ, нәзир-чирақ, той-төкүнләрдә һәммиси йәнә Ачиноқида җәм болиду вә өзлириниң жут хизмити үчүн һәр дайим тәйяр екәнлигини йошурмайду. Бу ачиноқилиқларниң қениға сиңгән адәт. Әйнә шу адәт бийил йәнә бир қетим өз әксини тепиш алдида туриду. Биз Улуқ Вәтән урушида қаза болған вә шу уруштин аман-есән қайтип келиш несип болуп, қалақлашқан йеза егилигини тикләшкә мунасип төһписини қошқан мәрһум ветеранлиримизниң хатирисигә чоң ядикарлиқ орнатмақчимиз. Бу, әлвәттә, хелила нурғун мәбләғни тәләп қилиду. Шундиму мәрт-мәрданә вә сехи жутдашлиримизниң бу ишниң һөддисидинму шәрәп билән чиқидиғанлиғиға ишәнчимиз камил. Чүнки Алмутида вә униң әтрапида истиқамәт қиливатқан ачиноқилиқларниң бешини қошуп келиватқан Тохтасун Тавакәловниң уюштуруши билән һазирниң өзидила хелә мәбләғ топлиниди. Пурсәттин пайдилинип, бу улуғвар ишқа таша жутлардики барлиқ ачиноқилиқларниң бир кишидәк қатнишишини халиған болар едуқ.

Жутдашлиримиз «Бир яқидин — баш, бир йәңдин қол чиқириш» барлиқ изгү-нийәтләрниң асасини тәшкил қилидиғанлиғини яхши һис қилиду. Әйнә шундақ өмлүк-иттипақлиқ билән бир-биримизгә болған һөрмәт-еһтирамниң йәнә бир көрүнүши тоғрилиқ ейтип өтмәкчимән. Өткән жили жутдаш-инимиз Нурлан Мәхпиров тағ бағрида дәстихан йейип, жут мөтивәрлиригә зияпәт бәргән болса, бийил униң бу тәшәббусини йәнә бир инимиз Раниш Тавакәлов давамлаштурди. Мошу йеқинда Раниш жут чоңлириниң «Назугум» өңкүрини зиярәт қилип келишини өз һөддисигә алди. Чүнки «Хәлқимизниң қәһриман қизиниң нами билән атилидиған бу өңкүрни жирақ-жирақлардин әттәй көрүш үчүн адәмләр көпләп келидию, бир ғерич йәрдә турсақму, бизниң бесим көпчилигимиз бу тәвәррүк җайда техи болмаптимиз», дәп ейтқан атиларниң бир еғиз сөзи мошу зиярәткә сәвәп болди. Бу муқәддәс җайда жут чоңлириниң дуа-тәгбири билән мал союлуп, бай дәстихан йейилди, чонҗилиқ болуп қалған Абләһәй ака Илахунов жутдашлириға атап тәйярлап кәлгән мейизлик каваптин еғиз тәгди, хәлиқ нахшилирини бабиға йәткүзүп орунлайдиған Худавәди Мәңсүров дутари билән һәмминиң көңлини көтиривәтти. Қисқиси, жут ақсақаллири көңүллүк дәм елип, бир яширип қалди. Шу күни ақсақаллар хизмитидә болған инимиз Қурванҗан Әршидиновниң һиммитиму тилға аларлиқ болди.

Жуқурида мән күндилик турмуш тәризимиздин елинған айрим көрүнүшләрни ейтип өттүм. Ишәнчим камилки, жутимизда қелиплашқан бу хилдики әнъәниләр бизниң өмлүк-иттипақлиғимизни техиму мустәһкәмләйду.

Ерлан ИЛИЯСОВ,

Чоң Ачиноқа йезисиниң жигит беши.

Уйғур наһийәси.

СҮРӘТЛӘРДӘ: 1. Алмутидин мошу сорунға әттәй кәлгән ачиноқилиқлардин Тохтасун Тавакәлов (солдин оңға) Әркин Мурадилов вә Мисән Пәхирдинов. 2. Жут ақсақаллири «Назугум» өңкүри алдида хатирә сүрәткә чүшти.