«Өзім ақша табуға міндеттемін» деп білдім

217

Райымбек Аманжолов  Ақтөбе облысының Шалқар қаласында туып, сол жерде жалпы орта мектепті бітірген. Алматы Экономика және статистика академиясының 4-курс студенті. Статистика мамандығында оқиды. Кейіпкеріміз осы уақытқа дейін шет елде курс оқып, жұмыс істеп, тәжірибеден өтіп келген. «Ұлан» оқырмандарына тәжірибесін айтып берді.

 – Әңгімені мамандығыңыздан бастайықшы…

– Барлық салада статистика бар. Мектеп пен университеттегі ұстаздардың кейбір жұмысы – статистик маманның міндеті. Бизнесте, әкімшілікте статистик мамандар болады. Бірақ олардың саны өте аз. Көбіне ірі компанияларда қызмет етеді. Қазір Статистика комитетінде тәжірибеден өтіп жатырмын. Бір қызығы, қызметкерлердің көбі – әйелдер. Ерлер тек басшылық қызметте.

– Статистика комитеті өте баяу жұмыс істейтіндей…

– Жедел жұмыс істеуі тиіс мемлекеттік мекемелер, мысалы, аурухана, төтенше жағдайлар және полиция бөлімдерінің өзі баяу жұмыс істейді. Ал статистика комитеті жеделдікті қажет етпейтіні үшін де, баяу әрекет етеді деп ойлаймын.

– Шет елде жұмыс тәртібі қалай?

– Америкада, Сингапурда жұмыс істедім. Байқаған дүнием – қызметкер келісімшартта көрсетілген міндетті толығымен орындауы тиіс. Тапсырылған жұмысты аяқтауға уақыт беріледі. Азия, Еуропа және Американы  салыстырсақ, әр жерде жұмыс істеу тәртібі әртүрлі. АҚШ-та жұмысыңды толық аяқтасаң, боссың. Айлық мөлшері сағатқа төленеді. Қосымша жұмыс ұсынатын болса, оны да басқаша айлықпен төлейді. Ол жақта бастық қызметкерден кіші болады. Жұмысшы бастығының берген тапсырмасына, қарым-қатынасына, айлық табысына көңілі толмаса, міндетті түрде мемлекеттік органға шағымданады. Азия елдерінде ондай түсінік жоқ. Шамалы Қазақстанмен ұқсас. Ол жақта нәтиже бар. Демалу деген жоқ. Жұмысқа ерте келіп, кеш шығады. Бұл Азия елдерінде қалыптасқан тәртіп дер едім. Мұның жақсы да, жаман да жағы бар.

– Ал бізде?

– Бізде мемлекеттік органда белгіленген уақытқа дейін отыруға тиіс болғаныңмен, не істегенің тексерілмейді. Жеке компанияда қаталдық танытып, атқарылған жұмыс сұралады. Өйткені сен ол жерде ақша жасаушысың. Сол үшін де міндеттісің. Жұмысқа кешігіп келу бар. Бірақ кешігіп шығу жоқ. Азияда жұмысқа ерте келу бар. Ерте шығу жоқ. Америкада жұмысқа келген және кеткен уақытыңды көрсетесің, айлығың уақытпен төленеді.

– Шет елге шығуға жол ашқан Work and travel бағдарламасына қалай тап болдыңыз?

– Work and travel-ге дайындық кезінде біраз қиындық болды. Арманымның ләззатын алу үшін өзім ақша табуға міндеттімін деп сезіндім. Сабақтан тыс уақытта жұмыс істедім. 9-10 айда миллион теңге жинадым. Ата-анам көмектесті. Бірінші арман, содан соң мақсат, әрекет, сосын нәтиже. Құжаттарымды жинадым. Скайп арқылы сұқбат өтті. Әңгіме барысында мүлдем үміт болмады. Біз үміткер болған жұмыс орнына екі адам іздеп жатты. Жиырма шақты адам үмітті болдық. Аудиторияда отырмыз. Менің алдымда өткен қыз-жігіттердің біразы бұрын шет елде болған, тілге жетік еді. Сенімім жоғалды. Бірақ қорықпадым. Компьютер алдына отырдым. Осы жерде мейрамханада жинаған тәжірибем көмектесті. Себебі біраз адаммен араласып, олардың көңілінен қалай шығуды білесің. Отырған бойда ашылып сөйлеп, күлімсіреп, бар білетінімді айттым. Ынтамды көрсеттім. Ағылшын деңгейіңді тексере отырып, «жасың нешеде, қайда оқисың, жұмыста тәжірибең бар ма, біздің жұмыс жайлы не білесің?» деп сұрады. Алдыңғы талапкерлерде ағылшын тілі жақсы болғанымен, қысылып отырғандары байқалды. Америкалықтар ондайды ұнатпайды. Оларға ашық мінезді, еркін адамдар ұнайды. Жауапты екі апта күттік. Кешкісін жұмыста жүргенімде хабарласып, келісімшартқа қол қоюға шақырды. Келесі сұқбат Америка елшілігінде болды. Сол жылы 70 пайыз адам өтпеді. Ол жақта қиыны негізінен психологиялық сұрақтар. Басты мақсатым — ақша табу, жұмыс істеу емес, тіл үйрену, саяхаттау, Америкамен танысу десеңіз, дұрыс жауап осы болмақ. Сәті түсіп, ол жерден де өттім. Нью-Йорктің Аляска штатына жалғыз өзім бардым. Қатты қорықтым. Дегенмен бір аптаның ішінде бейімделдім. Қатты қорқудың қажеті жоқ екен. Жұмыс аяқталған соң, Лос-Анжелес, Нью-Йорк қалаларын көрдім. Бәрі кинодағыдай. Қайтарда Әбу-Дабиге соқтым. Қазақстанға келгеннен кейін білімімді жетілдіру үшін Сингапурге барып, үш ай сату бойынша менеджер курсын оқып келдім. Сол жақта Empire group-та практикадан өттім. Сонымен бірге, студенттерге виза алу, университетке оқуға түсу, практикадан өту, жұмысқа тұруға көмектестік. Өте қызық болды. Бұл жұмысты ақылы атқардым. Теңгеге шаққанда 180-200 мың болды. Қазақстандағы оқуымды қашықтан оқыдым. Құжат арқылы іште оқып жатқаныммен, профессор, декандардың рұқсатымен қашықтан оқуға ауыстым. Мұғалімдер тапсырма беріп отырды. Дегенмен, екі оқуды қатар алып жүру қиындық туғызды.

– Білім беру жүйесінде қандай айырмашылық бар?

– Бізде кітапта жазылған мәліметтер арқылы тапсырасың. Онда практикаға аса мән береді. Міндетті түрде теорияңды практикамен бекітеді. Қазақстанның білім жүйесіне жетіспейтіні – тәжірибе аз. Дамыған елдерде байқағаным, жастарға қатты көңіл бөледі. Білім жүйесіне ақшаны аямай құяды. Бізде оқулықтар жаңартылып жатқанымен, негіз бір. Жаңа технологиялар қолданылмайды.

– Енді саяхатқа ойыссақ…

– Индонезия, Бали аралдары, Малайзия, Таиланд, сосын соңғы аялдамамыз Корея болды. Табиғаты керемет. Білім беру жүйесі ұнағаны үшін неге сол жақта оқып көрмеске деген шешімге келдім. Қазір корей тілін үйреніп жатырмын. Қазақ тіліне құрылымы, логикасы, тұрақты тіркестері өте қатты ұқсайды. Азия тілдерінің ерекшелігі – бір сөз бірнеше мағына береді. Шетелдік үйренушілер үшін қазақ тілі қиын, орыс тілі оңай. Корей тілі әліпбиі ең жас, ал логикасы жағынан ең жоғары дамыған жазу. Аспан, жер, адам деп бөлінеді. Сол ереже бойынша жазуы құрастырылған.

– Тіл үйренуде қандай әдіс қолданасыз?

– Әр адамның тіл үйренуі әртүрлі. Үйренген нәрсені қолданып, бекіткен ұнайды. Тыңдап, жаттай аламын. Жаңа сөзді басқа бір дүниемен байланыстыру арқылы жаттаған жеңілірек. Мысалы, корей тілінде үй «джип» деп оқылады. Джип дегенде маған көлік елестейді. Сосын джиптің үстіне үй саламын немесе джипта тұрамын. Екі картинаны байланыстырып, үш рет қайталаймын. Басында қиын. Үйреніп кеткеннен кейін оңай. Екінші әдісім – сөйлеу. Көп фильм қарау. Құлақты үйретіп, түсініп тыңдау.

– Тіл үйренудегі мотивацияңыз?

– Тіл үйренудегі мотивация – арман. Соған сай әрекет керек. Менің де ата-анам қатты алаңдады. Өзімді дәлелдей отырып, арманым үшін тәуекел еттім.

– Шет ел жастары қандай екен?

– Жаман жағы – ішімдікке үйір. Жақсы жағы – уақыттарын бірге көп өткізеді. Өздері қызығатын, көзқарасы ұқсас жандармен клуб құрады. Бізде жастардың жиналуы екіталай. Туған күн, мерекелік кештерде ғана бой көрсетеді. Негізі Қазақстанда да жастармен жұмыс істейтін ұйымдар баршылық. Шалқарда жүргенде Шалқар аудандық жастар бөлімінде жұмыс істедім. Олар маған көмектесті. Жастарға қолдау жоқ деген стереотип деп ойлаймын. Онымен күресу керек. Идея жақсы болса, дұрыс қарым-қатынас жасай алсаң, бәрі мүмкін. Қазіргі уақытта Алматыда әр жұма сайын шетелдік достарымызбен жиналып, басқосу өткізіп тұрамыз. Ағылшын тілінде өтеді. Таңға дейін ойын ойнап, әртүрлі тақырыпта пікір алмасып, қызықты уақыт өткіземіз. Сол жерде байқайтыным, Қазақстан жастарының көбі өз ойын ортада айтуға, ашық пікірталасқа түсуге тартынады. Дұрыс болмай қалса ше деп ұялатын болу керек. Негізі қатты ұялшақтық бар.

– Меніңше, бұл қасиет ауыл балаларынан байқалатын сияқты?

– Иә, мұндай қасиет ауыл балаларында кездеседі. Мүмкін қала мен ауылдағы білім беру жүйесі жер мен көктей болғаны үшін де оларда комплекс болатын шығар. Дегенмен, ауыл балаларында отбасылық құндылық жоғары. Біреуге көмектесуге әр кез дайын тұрады. Отбасына, бауырларына сүйіспеншілігі ерекше.         

– Оларға қаланың балаларына қарағанда өз бетімен шешім қабылдау қиын сияқты…

– Таяқтың екі ұшы болатыны сияқты, мұның да екі жағы бар. Мысалы, қанша жерден жақсы табыс тауып, білімді болсаң да, сен үшін алаңдайтын, сені күтетін адам болмаса, жалғыздықты сезінесің. Ата-анаң жаныңда болмаса, бәрі бекер деп ойлаймын. Адамның бақыты – отбасы. Ақшасы көп адамның бәрі бақытты болмайды. Егер ақшаңыз бен отбасыңыз болса, нұр үстіне нұр. Шешім қабылдауға келгенде, тәуекел жетпей жататынын байқаймын. Бұл стереотипті жеңу өзіміздің қолымызда. Ата-ананы тыңдау керек, әрине. Олар жаман нәрсе айтпайды, тек қорқады. Менің де ата-анам қорыққан. Әкем қарсы болған. Анам талай мәрте жылаған. Шет елге кететін кезде: «Сені біреу өлтіріп кетсе, жоғалтып алсақ не істейміз?» – деген. Сол үшін де әр уақытта үйге үнемі хабарласып отыру маңызды. Ол – бақыт. Кейбір жастар «мамасының баласы» деп ойлайды деп анасының қоңырауын алмай жатады. Ата-ананы екінші орынға қоюға болмайды. Ең бірінші сен үшін шынайы қуана алатын солар. Қалғаны екінші орында.

ҚЫЗЫҚТЫ ОҚИҒАСЫ

–НЬЮ-ЙОРКТЕ ЖАЛҒЫЗ ӨЗІМ ӘУЕЖАЙДА ҚАЛЫП, АЛЯСКАҒА ҰШУЫМ КЕРЕК БОЛДЫ. ҰШАР АЛДЫНДА МЕТАЛЛ ТЕКСЕРІСТЕН ӨТКІЗЕДІ. БАРЛЫҚ АДАМ АСПАЙ-САСПАЙ, ЖҮКТЕРІН АЛЫП ӨТІП ЖАТТЫ. МЕНІҢ КЕЗЕГІМ КЕЛДІ. ҚОЛЫМДЫ КӨТЕРДІМ. БІР НӘРСЕ ШЫҢ ЕТЕ ҚАЛДЫ. СОЛ КЕЗДЕГІ ҚОРЫҚҚАНЫМДЫ БІЛСЕҢІЗ. ҚАЛТАМА БІРЕУ БІРНӘРСЕ САЛЫП ЖІБЕРГЕН ШЫҒАР, ҚАЗІР АЛЫП КЕТСЕ НЕ ІСТЕЙМІН ДЕП ОЙЛАДЫМ. СЕБЕБІ ОСЫ УАҚЫТҚА ДЕЙІН ОНДАЙ ОҚИҒАЛАРДЫ КӨЗБЕН КӨРІП, ЕСТІП ЖҮРГЕН БОЛАТЫНМЫН. «ҚАЛТАҢДА НЕ БАР?» – ДЕП СҰРАДЫ. ТҮСІНІП ТҰРҒАНЫММЕН, ҚОРЫҚҚАНЫМНАН МИЫМ ҚАБЫЛДАМАДЫ. ІРІ ДЕНЕЛІ, БІРНЕШЕ КҮЗЕТШІ ЖҮГІРІП КЕЛДІ. ТЕРЛЕП КЕТТІМ. МҮЛДЕМ СӨЙЛЕЙ АЛМАЙ ТҰРМЫН. СӨЙТСЕМ ҚАЛТАМДА ТИЫН ҚАЛЫП ҚОЙҒАН ЕКЕН. ҚАТТЫ ҚОРЫҚҚАН КЕЗІМ СОЛ БОЛДЫ. ЗАТТАРЫМДЫ ЖИНАДЫМ ДА, ӨҢ ЖОҚ, ТҮС ЖОҚ, ІШКЕ ҚАРАЙ КІРІП КЕТТІМ.

– Шет елге шығу, өзге елді көру не береді?

– Біріншіден, ойың өзгеріп, көзқарас қалыптасады. Әлемде қанша мәдениет бар екенін көрсетеді. Өз мәдениетімізді ғана дұрыс деп тану, одан асқан мәдениет жоқ деп білуден арылтады. Басқа мәдениеттен үйренетін нәрсе көп.

– Шетелдіктер Қазақстан туралы біле ме?

– Шетел азаматы бірден «стан» тіркесіне мән береді. Олардың ойына Ауғанстан секілді мемлекет елестейді де, Қазақстанды соғыс болып жатқан, кедейшілік пен төмен тұрмыста өмір сүретін елдердің бірі деп ойлайды. Ата-аналары да сондай көзқараста. Кейіннен танып, біліп, таңғалып жатады. Оларға ұнайтын нәрсе біздің еркіндігіміз. Себебі өзге елдерде жастарда уақыт жоқ. Жұмыстың ауырлығы, оқудың талабы, қиын график оларды күйзеліске түсіреді.

– Өзге менталитеттен өзіңізге ұнайтыны?

– Шет елдіктер өзге тілде бірнәрсе айтып, жеткізе алмай жатсаң қолдау білдіреді, сенің ойыңа қызығушылық танытады. Айтқан үстіне айта бергің келеді. Маған менің тілімде түсіндіруге тырысасың. Саған сенің тіліңде түсіндіруге тырысып та жатқан жоқпыз деп арқаңнан қағып қояды. Бұл шетте жүрген адам үшін үлкен қолдау.

– Оқырманға айтарыңыз?

–Ағылшын тілін оқыңыздар. Мәдениетімізді біліп, тереңірек зерттеңіздер. Шет елге шығыңыздар, ізденіңіздер. Рухани құндылықты жоғалтпаңыздар. Тәуекел ету маңызды.

Әңгімелескен Нарқыз Ерес,

СДУ студенті

«Ұлан» газеті, №14

 




ПІКІР ҚАЛДЫРУ

Сіздің электронды пошта жарияланбайды. Қатарды міндетті түрде толтырыңыз *