Эволюциялик тәрәққият үчүн ихтидар

Дөләтниң көптиллиқлиғи – бу эволюциялик тәрәққият үчүн ихтидар. Астанаға жиғилған Қазақстан, Беларусь, Қирғизстан, Россия, Өзбәкстан, Хитай экспертлири заманивий көпмилләтлик дөләтләрниң тәрәққий етиш алаһидиликлирини муһакимә қилип, әйнә шундақ пикиргә кәлди.

Қазақстан хәлқи Ассамблеясиниң илмий-экспертлиқ кеңиши һәм Дөләт башқуруш академиясиниң Мәркизий Азия регионида милләтләрара вә конфессияләрара мунасивәтләрни үгиниш мәркизи тәрипидин уюштурулған мәзкүр форум униңға қатнашқучиларға аләмшумуллаштуруш дәвридә гражданлиқ охшашлиқни шәкилләндүрүш тәҗрибисини философиялик җәһәттин чүшинишни, шундақла дөләтләр билән җәмийәтләрдә мәдәнийәтләрара диалогни күчәйтиш бойичә әмәлий тәвсийәләрни ишләпчиқишни тәклип қилди.

– Конференциямизниң мавзуси абстрактлиқ илмий характерға егә әмәс, униң күн тәртивини һаятниң өзи бәлгүлиди. Һазир һәрхил мәлуматларға қариғанда, дунияда түрлүк тилларда сөзләйдиған 5 – 7 миң милләт бар. Дөләтләр сани болса, бари-йоқи 190дин ошуғирақ. Шуңлашқа пүткүл дуниядики мәмликәтләрниң бесим көпчилиги көпмилләтлик җәмийәтләрни интеграцияләш бойичә өзлириниң миллий үлгилирини ишләп чиқиш вә мәдәнийәтләр һәм динлар диалогини уюштуруш зөрүрийитини һесапқа елип, тәрәққият стратегиясини вуҗутқа кәлтүрүшкә дуч келиватиду, – деди ҚХА Рәисиниң орунбасари – Президент Мәмурийити ҚХА Кативатиниң мудири Дархан Мыңбай.

ҚХА Рәисиниң орунбасари Қазақстанниң дунияда Нурсултан Назарбаевниң җәмийәтлик разимәнлик вә умуммиллий бирлик үлгиси сүпитидә мәлум болған нәтиҗидарлиқ милләтләрара вә конфессияләрара сәясәтни қуруш тәҗрибиси тоғрилиқ сөзләп бәрди. Дархан Мыңбайниң тәкитлишичә, униңда БМТ, ЕБҺТ, ЕИ вә ИҺТТ әллири қоллап-қувәтләватқан хәлиқара принциплар толуқ әкис әткән. Қазақстанниң мошу саһадики сәясити шундақла инсан һоқуқи саһасидики хәлиқара үлгиләргә толуқ мас келиду, миллий дәриҗидә болса, барлиқ милләтләрниң һоқуқлирини қануний җәһәттин тәминләйдиған мәхсус һоқуқ һөҗҗәтлири қобул қилинған. Мәсилән, Қазақстанда миллий топларниң өз тили вә мәдәнийитини тәрәққий әткүзүши үчүн барлиқ шараит яритилди, бу болса, аләмшумул пландиму муһим әһмийәткә егә, чүнки ЮНЕСКО мәлуматлири бойичә, һазир дуниядики моҗут 7 миң тилниң 2,5 миңдин ошуғи йоқап кетиш ховупи гирвигидә туриду.

ҚХА Рәисиниң орунсабари һазирқи Қазақстанниң барлиқ ихтисадий, иҗтимаий, сәясий вә мәнивий җәриянлирида миллий аспектниң моҗутлуғини һәм униң дөләт һакимийити һәм башқуруш органлириниң паалийитидә муһим роль ойнаватқанлиғини тәкитлиди. Буниңда җәмийәтлик разимәнлик вә сәясий турақлиқ мәмликәттә асас селип бәргүчи конституциялик принциплар сүпитидә бәлгүләнди, милләтләрара вә конфессияләрара разимәнликкә хилаплиқ қилидиған һәрқандақ һәрикәт конституциягә қарши һәрикәт болуп һесаплиниду.

– Биз объектив тарихий реаллиқ һесапланған Қазақстанниң көпмилләтликлигини бизниң һазирқи шараиттики әвзәллигимиз дәп һесаплаймиз, – дәп тикитлиди Дархан Мыңбай вә буниң шундақ екәнлигини ҚХАниң Дөләт рәһбириниң Үчинчи йеңилаш Мәктүбини әмәлгә ашурушқа қатнишиш тәҗрибисиниң ярқин көрситиватқанлиғини қошумчә қилди.

Хәлиқара форумда сөзгә чиққанларму экспертларму көпмилләтлик җәмийәтниң пәқәт мәлум тоқунуш туғдуридиған ихтидариғила егә әмәс екәнлигини, шундақла униң тәрәққият үчүн надир имканийәтләрни яритидиғанлиғини тәкитләп өтти. Мәсилән, Белорус дөләт мәдәнийәт вә сәнъәт университетиниң профессори Марина Можейко түрлүк мәдәнийәтләр вә әнъәниләр өзара һәрикәт қиливатқан җәмийәтниң йеңилиқларни яритип, алға илгириләшкә қабил екәнлигигә диққәт ағдурди.

– Көпмилләтлик – бу проблема әмәс. Бу, һәммидин авал, бизниң мәмликәтлиригимизгә тарих һәдийә қилған эволюциялик ихтидар. Яхши мәдәнийәтни вә һәрқандақ башқа эволюцияни пәқәт икки амилла тәминләләйду. Биринчидин, бир миллий кәңликтә түрлүк әнъәниләрниң моҗут болуши, иккинчидин, уларниң оттурисида тоқунуш пәйда қилмайдиған сәясий әһвални вуҗутқа кәлтүрүш. Бу йосунда бизниң мәмликәтлиримизниң, Қазақстан вә Беларусьниң, үлгисини атап көрситишкә болиду, чүнки биздә шундақ шараит яритилған, – деди Марина Можейко.

Баш қошушта алимлар билән экспертлар өз әллириниң нәтиҗидарлиқ милләтләрара сәясәтни вуҗутқа кәлтүрүш саһасидики тәҗрибиси билән ортақлашти, көпмилләтлик җәмийәтләрдә охшашлиқни сақлап қелишниң алаһидиликлири тоғрилиқ пикир елишти, интеграциялик җәриянларниң, диний сәвийәни өзгәртишниң мәмликәтләр вә җәмийәтләр тәрәққиятиға қандақ тәсир қиливатқанлиғини қарап чиқти. Қазақстан тәшәббус қилған җәмийәтлик аң-сәвийәни йеңилашниң түрлүк аспектлири муһакимә қилинди. Аләмшумуллаштуруш вә дунияда йүз бериватқан җәриянлар шараитида яшлар билән ишләш мәсилилиригә алаһидә диққәт бөлүнди.

Дархан Мыңбайниң тәкитлишичә, Қазақстан узундин буян течлиқ вә разимәнлик тәҗрибисини хәлиқара мәйданда тәрғип қиливатиду вә Астанада өткән мәзкүр форум дөлитимизниң көпмилләтлик җәмийәттики һазирқи ховуп-синақларға қарши туруш мәсилилири бойичә һәмкарлиққа вә тәҗрибә алмаштурушқа тәйяр екәнлигиниң һәм шуниңға интиливатқанлиғиниң йәнә бир испатидур.




Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *