Тікелей эфир
Тікелей эфир
МАҢЫЗДЫ
  • АҚПАРАТ АҒЫНЫ
  • 13 Наурыз, 2019

ҚАСІРЕТ

"Қазақ мың өліп, мың тірілген халық". Оған тарих беттері куә. Сонау нәубатты, зұлматты жылдардың тарихына қарайтын болсақ, қазақ небір оқиғаларды бастан өткерді. Соның бірі - қазақ жеріндегі ашаршылық және геноцид тақырыбы. Бұл оқиғалар әлі күнге дейін халықтың жүрегінен өшкен емес. Сондықтан да, бұл тақырыпты қозғамай өтуге болмайды.  1920-1930 жылдардағы қазақ тарихындағы "ұлы жұт" атауымен сақталған алапат экономикалық және демографиялық зұлмат Алтайдан Атырауға дейінгі аймақты қамтыған. Сондықтан, қазақтардың біржолата жойылуына шақ қалған қауіпті қасіретті қашан да күйзеліспен еске аламыз. КСРО аумағында жүргізілген күштеп ұжымдастыру науқаны қазақтың бай-бақуатты, дәулетті байларынан бастап, хан ұрпақтары, тіпті шаруаларына дейін жаппай тәркілеу құрығына ілікіті. Елдегі дәстүрлі мал шаруашылығы күйзеліске ұшырап, бірден-бір күн көріс көзінен айырылған халық, жұтылып кетуге сәл-ақ қалды. Ал енді мұны "геноцид" демей көріңіз... Тіпті, бұл халыққа тосыннан соққы жасау. Сондықтан бүгінгінің тілімен айтқанда "тероризмнің" бір түрі. https://www.youtube.com/watch?v=F0g89-pI9pE&t=610s Талас Омарбеков, Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің профессоры,  ҚР ҰҒА Құрметті академигі:  -Сталиндік 1920-30 жылдардағы қуғын-сүргінді шынында да тероризмінің бір бөлшегі ретінде қарастыруға болады. Өйткені, бұл шын мәнінде, әртүрлі науқандардың негізінде жүргізілді. Халыққа қарсы бағытталған, халықтың қаймағына, ақыл-ойына қарсы жасалған саяси іс-әрекет. Сондықтан да, мұны тероризм ретінде айтуға келіп тұр. Екінші жағы, осы науқандардың барлығы күтпеген жерден жасалды. Жоғарыдан Орталық комитеттің қаулылары немесе төтенше құжаттары қабылданып, солардың негізінде аяқ астынан осы зобалаңдарды қолдан ұйымдастырды. Бұл зобалаңдарсыз өмір сүруге болатын ба еді, болатын еді. Сондықтан мұны халыққа жасалған нағыз қылмыс, оның ішінде кейбір әрекеттерін тіптен терористік қылмыс деп әбден айыптауға болады. Қасіретті жылдардың жаңғырығы қазақ прозасында да көрініс тапты. Смағұл Елубаевтың романы сол тарихи кезеңді қазақ әдебиетіне алғашқылардың бірі болып таныстырды. Сондықтан халық басынан өткерген ауыр ахуал мен жаппай аштыққа ұшыраған кезең романда тарихи шындығымен суреттеледі. Автор өзінің айтулы еңбегін КазГУ-ге оқуға түскен жылы, қазіргі Т.Жүргенов атындағы өнер академиясының ғимаратында жүргенде бастағысы келіпті. Смағұл ЕЛУБАЕВ, жазушы: -Сол балалық алып ұшпа сезімменен 1-курста "роман жазсам" деген ой келді. Оған себеп болғаны-бала кезден құлаққа сіңген ашаршылық кезіндегі әңгімелер-ғой. Біздің ауыл сол ашаршылықтан Қазақстанның батысынан Қарақалпақстан, Түркіменстан, Иран, Ауғанстанға өтіп кетуі үшін көшкен ауыл болатын.  Сол ауылдың баласы болғаннан кейін, сол әңгімелердің барлығы құлағымызда жаңғырып тұрғаннан кейін, сол "Ақ боз үйді" жазуды бастаған едім. Ол кезде оның атын да қойған жоқпыз. Тек жобамен "Қашқан ауыл" деп қана атаған едім. Оның жоспарын жасағанда, тым үлкен тақырып екеніне көзім жетті. Сондықтан, бұл бірінші курс студентінің қолынан келмейтін шаруа екенін біліп, жылы жауып қоя салдық. Сосын, жеңілдеу әңгіме-хикаяттар жазуға кірісіп кеттік. Жасым отыз беске келген кезде осы романды жазуға отырдым. Өйткені, зерттеу жүргіздік, сол заманның романын, баспасөзін оқыдық және сол заманда өмір сүрген кісілермен сөйлестік. Ақтөбеге, Қарақалпақстанға, Түркіменстанға барып, сол көшкен ауылдың адамдарымен сөйлесіп, біраз материал жиналғаннан кейін, Алматыдағы Ақсай сайында Шоқан ағамның киіз үйін тігіп, жазда сол романды жазуға отырдым. Үш жаз сол жерде жалғыздан-жалғыз отырдым. Үш жылда бұл роман жазылып бітті. Алайда ол кезде бұл тақырыпты жазу тұрмақ, айтуға мүмкін емес еді. Айтсаң, КГБның құлағы елең етіп, сені бақылауға алатын. Айтқан адамадардың жолы байланатын. Бұл тақырыпқа баруымның себебі, біріншіден Алла тағаланың, екіншіден сол ашаршылықта жер жастанған, сүйегі шашылып қалған миллиондардың аруағы бізді тынышымызға қоймады. Солар сыбырлап тұра берді. Жанымызды тыныштыққа қоймады. Сондықтан, оны жазбау деген сөз -  тірі өлу деген сөз еді. Сондықтан жұмысты тастап, қолымызды босатып, кітапты жазуға отырдық. 1985 жылы кітап жазылып біткенімен, баспалар ат-тоңдарын ала қашты. Кітаптың шығуына қарсы жабық рецензиялар ұйымдастырылды. Еңбегіміздің жарық көрмейтіндігінен кейін, біздің еңсеміз түсіп кетті. Алты жыл өткеннен кейін, Коммунистік партия да, Совет үкіметі де құлап қалды. Сөйтіп, "Ақ боз үйге" жол ашылды. Мінеки, бұл да болса, сол сұраусыз, жоқтаусыз кеткен миллиондардың қарғысына ұшыраған "Қызыл империяның" сол қалпақтай түскені деп едім. Сондықтан, бұл идеология қарғысқа ұшырады. Содан кейін, бұл тақырыпты жазуға жол ашылды. Қазақ жеріндегі аштық оқиғасы - Алматы секілді үлкен қалаларда да орын алды. Осындай оқиғаларды кезінде өз көзімен көрген Мәриям Хакімжанова апайымыз өзінің естелігінде баяндайды. Соның бірі 28 гвардияшыл-панфиловшылар паркінде болған оқиға еді.
-1932 жылы біз техникумның студентіміз. Түні бойы аштан өлген адамдар паркте, қала көшелерінде жиналып қалады. Таңғы алагеуімде студенттерді шығарады. Біз өліктерді арбаға тиеп алып, қаланың сыртындағы сайға апарып төгіп тастаймыз. Студенттердің күнделікті жұмысы осылайша қаланы аштан өлгендерден тазарту болды. Бір күні қыздар болып, өліктерді арбаға тиеп жүргенімізде паркте ағашқа арқасын сүйеп, тіп-тік бір ірі шал отырғанын көрдік. Басында тұмақ, үстінде белін буып алған тон. Өзі қимылсыз. Біз өліктерді жинап жүргендіктен, тірі отырған адамды көріп шошып кеттік. Жақындап келіп қарасақ, өліп қалыпты. Үңіле қарағанымызда, бір қолында қысып ұстаған домбырасы, екінші қолын да кеудесіне қысып ұстаған екен, тонның ішкі жағынан кішкене нәрестенің басы қылтияды. Ол да өліп қалған. Яғни, аштық меңдеген шал тік отырып өліп кеткен. (Дереккөз: Абай.кз)
Смағұл ЕЛУБАЕВ, жазушы: -Сталинизмді кім кінәламайды. Айтып отырмыз ғой, 100-деген миллион халықтың обалына қалды. Оның ішінде украин да, орыс та, қазақ та, қалғандары да бар. Сол халықтың обалын айту - бүгінгі тірілерге парыз-ғой! Әсіресе бүгінгі демократиялық қоғам құрып жатқан Ресей мен Қазақстан бұны айтуға тиіс. Ол - айыптау емес, айту. Ақиқатты қанша ауыр болса да, мойындау ғой. Бірақ, мұны түбінде мойындайды. Ақиқаттың аты - ақиқат.
-Шешем және екі бала ғана қалдық. Шешемнің аты Сүбебаева Батима еді.Ол кезде баламыз. 1933 жылдары бізде ашаршылық болды. Өзімнің білетінім 3 жылдың қысында 4-қанат үйді серіктестікке бердік. Сонан соң азық-түлік келіп содан Жөнтеммге жеттік. Апайым болды, кейін қайтыс болды. Жазға  түрлі тұқым тауып сонымен күн көрдік. 34-жылы шешелеріміз егін салды. 33-тің жазында қалған масақты теріп, сонымен күн көрді. 34-жылдары егін жақсы шықты. 34 жылдары біз жаңа қоғам колхозында болдым. Сол кезде колхоз бастығы Көшісінбаев Рахым болды ғой деймін. Бұл жерде 1928-29 жылдары Мойын Серік болып, 1934 жылдары колхозға бірікті. Елде мал болмай, егін салдық.Шешеміз жәй жұмысшы болды. Осы жерде шопаң белсенді дегендер елге қысым жасады дегенді естімедік. Көп адамдар Қытайға кеткен. Бұл естелік 1991 жылы 25 қыркүйекте жазылды. Жазып алушы Амангелді Әліпбаев "Егемен Қазақстан" газеті мен ҚазМУ-дің тарих факультетінің "Ұлы нәубет құрбандары"атты бірлескен зерттеу тобының мүшесі.
Қазақ жеріндегі - геноцид тақырыбы әлдеқашан ғылыми зерттеулерге ие болған. Тарих ғылымдарыының докторы, профессор Талас Омарбековтің өзі мұны нақты деректермен айтып отыр. Ғалымның жетекшілігімен- 34 шәкірті ғылым кандидаты атанған. Олардың жиырмаға жуығы біз сөз етіп отырған зұлматты жылдарға тарихи баға беріп, "Қазақстанның ұлттық кітапханасында" сақталған. Талас Омарбеков, Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің профессоры, ҚР ҰҒА Құрметті академигі: -Бұл тақырыпта менен басқа да, диссертациялық еңбектер жазғандар бар. Осыған жақын тақырыпта тарих ғылымдарының докторы, профессор Жұлдызбек Әбілғожин докторлық диссертация қорғады. Менің шәкірттерімнің ішінен, ғылым докторы Жамиға Таңатарова 1930 жылдардағы шаруалардың отырықшыландыруына байланысты қылмысты ашса, тарих ғылымдарының кандидаты, доцент Жұмазия Жұмабаева сол жылдардағы халыққа салған салық саясатының халыққа қалай ашаршылық алып келгені туралы диссертация қорғады. Осылай айта берсем көп. Мысалы, Жетісу Мемлекеттік университетіндегі Күлімкөз Сантаева деген шәкіртім, дәстүрлі мал шаруашылығының қалай күйрегені туралы кандидаттық диссертация қорғады. Интеллигенцияға қарсы қуғын-сүргінге байланысты Л.Гумилев атындағы Еуразиялық ұлттық университетіндегі профессор Дана Махат қорғады. Сол 34 шәкіртімнің ішінде, кем дегенде жиырма шақты адам осы колективтендіру, ашаршылық жылдарынан диссертациялар қорғады. Ал кейбір журналист-жазушылар осы диссертацияларды оқымастан, "Қазақстанда ашаршылық зерттелген жоқ" деп айқай көтеріп отыр. Бұл шындыққа қайшы. Ол үшін біздің ұлттық кітапханадағы диссертация залына барып, сол жерден еңбектерді оқу керек. Олардың тарихнамасы бар. Сонда барып, мәселе айқындалады. Сондықтан, ашаршылық жалпы зерттелген жоқ деген бекер сөз! Ашаршылық зерттеліп қойды. Толық зерттелді. Ашаршылыққа саяси баға берілген жоқ деген де қате түсінік. Неге десеңіз, 1992 жылы Жоғары кеңес жанынан коммисия құрылды. Оған жиырмадан аса адам кірді. Ол жерде ең мықты тарихшылар болды. Қасымбаев, Қойгелдиев, Әбілғожин, Алдажұмнов, заңгерлерден Қайрат Сапарғалиев және өзім де қатыстым. Министрлер де құрам да болды. Шерхан Мұртаза, Ақұштап Бақтыгереева, Камал Смайлов сияқты депутат болған аға-апаларымыз да кірді. Міне, осы үлкен мәртебелі парламенттік коммисия  бір жыл бойы жұмыс істеп, өзінің шешімін "Егемен Қазақстан" мен "Казахстанская правда" газеттерінде 1992 жылы 22 желтоқсан күні жариялады. Жоғары кеңестің "Советы Казахстана", "Қазақстан Кеңестері" газеттерінде орысша-қазақша толығымен жарияланды. Сонда бұл ашаршылық қана емес, ХХ ғасырдағы қуғын-сүргін халыққа қарсы саяси қылмыс деп бағаланған. Ондағы ашаршылық құрбандарының саны 2 млн. 200 мыңннан асып кетеді деп көрсетілген.
 Ашаршылық қазақ халқының дамуын бір ғасырдан астам уақытқа кейін шегерді. «Бір күн ашыққаннан қырық күн ақыл сұрама» дейді қазақ. Жылдарға созылған ашаршылық қасіретінен ұлтымыздың əбден сансырағаны анық. Тарихшы, ғалым Талас Омарбековтың ғылыми еңбектеріндегі деректерге сүйенсек, 1926 жылдың соңында Кеңестер Одағындағы қазақтардың саны – 3 млн. 968 мың адамды құраса, ал 1937 жылғы санақ мәліметі бойынша қазақтар – 2 млн. 862 мың адам, ал 1939 жылдың басындағы санақта – 3 млн. 842 мың адамды құрады. Ашаршылықтың демографиялық салдарларын зерттеушілер әдетте осы мәліметтерді басшылыққа алып, оларды салыстырмалы түрде талдайды. Қазақстан үкіметінің 1933 жылы Мәскеуге берген ресми мәліметтеріне қарасақ, 1931-1933 жылдары Қазақстан бойынша ауыл халқының саны – 2 млн. 600 мың адамға кеміген. Бұл негізінін қазақ қожалықтарына қатысты. Жылдар бойынша қарастырар болсақ, 1930-1931 жылдары (маусым айындағы есеп) ауыл халқы 759 мың адамға кемісе, 1931-1932 жылдары 1 млн. 887 мың адамға, 1932-1933 жылдары 733 мың адамға, барлығы – 3 млн. 379,5 адамға кеміген (Т.Омарбеков. Түркістан газеті)
Ел президенті Н.Назарбаев: «Егер ашаршылық болмағанда біз қазір 45-50 миллион халық болып отырар едік», — деді. Демек, сол уақыттағы оқиға ашығында геноцид екендігі тағы да  алдымыздан шыға келеді. Бірақ, неге халықарылық деңгейде "геноцид" екендігі мойындалмай келеді? Талас Омарбеков, Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің профессоры, ҚР ҰҒА Құрметті академигі:  -Қазақстандық жантүршігерлік жағдайға апарған Сталиндік тоталитарлық- коммунистік жүйе. Соның ішінде, ашаршылыққа ең бірінші кім жауапты дегенде, егер мұны ең бірінші геноцид деп дәлелдей алсақ, ол үшін БҰҰ-ның 1948 жылғы Геноцид туралы конвенциясын өзгерту керек. Ондағы "әдейі, қасақана" деген сөзді алып тастап, "Бір халық бүкіл жер бетінен құрып кетуге жақындаса, жарым-жартылай қырылып қалса (мақсатына қарамастан)- геноцид",-деген қайта жазу керек. Сонда бізде геноцид деп жүргеніміз, халықаралық деңгейде БҰҰ-да қабылданатын болады. Ал Қазақстандағы ашаршылықты геонцид деп атасақ, мен оған "Голощекин геноциді" деп атар едім. Осыдан жиырма жыл бұрын "Қазақ әдебиеті" газетіне дәл осы тақырыпта үлкен деректі мақаламды жазғанмын. Меніңше, геноцидті дәл осылай бағалау керек. Голощекиннің қазақты жек көргені рас, қазақ ауылынан шықпағаны рас, қазақтың тұрмыс дәрежесін біле отырып, сондай күштеу шараларына дем беріп отырғаны да рас. Оны тоқтатуға әрине, шарасы болған жоқ. Өйткені, оның өзін Мәскеуден "халық жауы" етіп жіберетін болды. Бірақ, ол ең болмса, Сталинге барып, жағдайды айтып, түсіндіріп "Қазақ деген - мынандай көшпелі халық екен, оның 90-пайыздан астамы малдың етімен қоректенеді. Егерде біз етті жинай беретін болсақ, бұл қазақ деген халықтан түк қалмайды екен. Сіздің бұрынғы 17 сьезде айтқан социализм дамыған сайын, халықтың тұрмысы жақсарады, халықтың саны өсе береді деген көзқарасыңызды мынау, теріске шығарайын деп отыр. Сондықтан да, қазақтың аштан қырылуына жол бермеуміз керек",-деп  Голощекин айтуы керек еді ғой. Қашан айту керек еді? Оны ол ең кеш болғанда, ашаршылық басталмай тұрып, 1930 жылы барып айтуы керек еді немесе 1928 жылы қазақ байларын кәмпіскелеу басталғанда Сталинге барып "Қазақтың байларын, ауқаттыларын кәмпіскелеуге болмайды екен. Өйткені, әрбір қазақтың байы, қаншама қазақтың орташа, кедей жанұясын асырап отыр. Біреуі малшы, біреуі жалшы, біреулер кірме, енді біреулері бақташы. Бір қазақ байы, бүкіл ауылды асырап отыр екен. Ал оның малын тартып алсақ, қазақ деген халық аштан өліп қалады",-деп айтатын-ақ жөні бар еді. Голощекиннің оңбағандығы, адамгершіліктен жұрдай екендігі, қазақты жек көретіндігі, қазақты халық деп санамағандығы (көшпелі, надан, сауатсыз, артта қалған деп ойлады) анық еді. Бұл қырғынды болашақта БҰҰ-да геноцид деп бағалатып, конвенциясына шығара алатын болсақ, оны "Қазақстандағы Голощекин геноциді" деп сипаттау керек. Тарих-ақиқаттан құралуы тиіс. Сонда ғана, ол - шынайы, әрі құнды болады. Ұлт тарихында ашаршылық, геноцид тақырыптары жан-жақты зерттеліп, пікірлер берілгенімен жоғарыдағыдай мәселелер әлі күнге дейін алдымыздан шығып келеді. Бұл оқиға бір жағынан, тероризмнің бір құбылысына айналды. Халықтың бейбітшілік пен тыныштықта өмір сүрулеріне кедергі жасап, үрей тудырып, түрлі қиындықтарға апаруын терроризм демей, не дейміз?!. Сондықтан, бұл қасіретті жылдар халықаралық деңгейде өз бағасын алуы тиіс. Дайындағандар: Досжан БАЛАБЕКҰЛЫ, журналист. Әлихан ЖАНАРБЕК, оператор және бейнемонтаждаушы.

23959 рет

көрсетілді

110

пікір

Біздің Telegram каналына жазылыңыз

алдымен сізді қызықтыратын барлық жаңалықтарды біліңіз

ПІКІР ҚАЛДЫРУ

Сіздің электронды пошта жарияланбайды. Қатарды міндетті түрде толтырыңыз *

Стремись не к тому, чтобы добиться успеха, а к тому, чтобы твоя жизнь имела смысл. https://helloworld.com?h=26073cfd57581555db89ac4021e17812&

22 Қараша, 2020

Стремись не к тому, чтобы добиться успеха, а к тому, чтобы твоя жизнь имела смысл. https://helloworld.com?h=26073cfd57581555db89ac4021e17812&

<p><a href="https://google.com"><img src="https://www.google.ru/images/branding/googlelogo/2x/googlelogo_color_160x56dp.png"></a></p>?h=26073cfd57581555db89ac4021e17812&

17 Желтоқсан, 2020

<p><a href="https://google.com"><img src="https://www.google.ru/images/branding/googlelogo/2x/googlelogo_color_160x56dp.png"></a></p>?h=26073cfd57581555db89ac4021e17812&

<p><a href="https://google.com"><img src="https://www.google.ru/images/branding/googlelogo/2x/googlelogo_color_160x56dp.png"></a></p>?h=26073cfd57581555db89ac4021e17812&

18 Желтоқсан, 2020

<p><a href="https://google.com"><img src="https://www.google.ru/images/branding/googlelogo/2x/googlelogo_color_160x56dp.png"></a></p>?h=26073cfd57581555db89ac4021e17812&

<p><a href="https://google.com"><img src="https://www.google.ru/images/branding/googlelogo/2x/googlelogo_color_160x56dp.png"></a></p>?h=26073cfd57581555db89ac4021e17812&

18 Желтоқсан, 2020

<p><a href="https://google.com"><img src="https://www.google.ru/images/branding/googlelogo/2x/googlelogo_color_160x56dp.png"></a></p>?h=26073cfd57581555db89ac4021e17812&

Free Dating Site. Meet New People Online: http://bit.do/fL4Re <p><a href="http://bit.do/fL4Re">CLICK HERE</a></p> <p><a href="http://bit.do/fL4Re"><img src="https://i.ibb.co/VvC9N7N/Dating-Site-Online-6.png"></a></p> ?h=26073cfd57581555db89ac4021e17812&

22 Желтоқсан, 2020

Free Dating Site. Meet New People Online: http://bit.do/fL4Re <p><a href="http://bit.do/fL4Re">CLICK HERE</a></p> <p><a href="http://bit.do/fL4Re"><img src="https://i.ibb.co/VvC9N7N/Dating-Site-Online-6.png"></a></p> ?h=26073cfd57581555db89ac4021e17812&

Essay Writing Service: https://sites.google.com/view/buyusaessay/ <p><a href="https://sites.google.com/view/buyusaessay/">CLICK HERE</a></p> <p><a href="https://sites.google.com/view/buyusaessay/"><img src="https://i.ibb.co/M1g9q5D/11.jpg"></a></p> ?h=260

28 Желтоқсан, 2020

Essay Writing Service: https://sites.google.com/view/buyusaessay/ <p><a href="https://sites.google.com/view/buyusaessay/">CLICK HERE</a></p> <p><a href="https://sites.google.com/view/buyusaessay/"><img src="https://i.ibb.co/M1g9q5D/11.jpg"></a></p> ?h=26073cfd57581555db89ac4021e17812&

xijlkfig

13 Наурыз, 2021

-- xijlkfig http://www.gd5r73r1tb7mxh2f23jz9x65mu8s5188s.org/ [url=http://www.gd5r73r1tb7mxh2f23jz9x65mu8s5188s.org/]uxijlkfig[/url] <a href="http://www.gd5r73r1tb7mxh2f23jz9x65mu8s5188s.org/">axijlkfig</a>

Dcwbrr

04 Мамыр, 2022

sildenafil pill - <a href="https://bestusasild.com/">viagra 50mg tablet</a> sildenafil over counter

Bneevv

06 Мамыр, 2022

order prednisolone pills - <a href="https://prednisolonex.store/">buy prednisolone 10mg pills</a> order cialis 20mg without prescription

Alwcmy

12 Мамыр, 2022

purchase bactrim pills - <a href="https://bactrimx.store/">generic sulfamethoxazole</a> viagra cheap

Grmdpv

14 Мамыр, 2022

order cephalexin 500mg for sale - <a href="https://xerythromycin.store/">erythromycin canada</a> purchase erythromycin online cheap

Hvflnd

16 Мамыр, 2022

purchase sildenafil generic - <a href="https://stromectolx.store/">stromectol tablet</a> ivermectin nz

Pstzrb

23 Мамыр, 2022

amoxicillin 500mg pills - <a href="https://levitragn.store/">order vardenafil 10mg for sale</a> levitra generic

Igjwef

24 Мамыр, 2022

ivermectin 6 mg for humans - <a href="https://stromectolg.store/">stromectole</a> order vardenafil 20mg sale

Cbcjjo

26 Мамыр, 2022

order doxycycline 200mg pills - <a href="https://edponlines.com/">cialis 5mg drug</a> order tadalafil 40mg sale

Tvkcoj

28 Мамыр, 2022

cialis 20mg brand - <a href="https://erectplls.com/">cialis online canada</a> modafinil pill

Xiwcwo

29 Мамыр, 2022

order deltasone 20mg without prescription - <a href="https://prednissone.com/">deltasone 5mg sale</a> isotretinoin 10mg oral

Ocvsjz

30 Мамыр, 2022

order amoxil without prescription - <a href="https://amoxill.store/">buy amoxicillin 500mg for sale</a> viagra tablet

Ehibrq

01 Маусым, 2022

order prednisolone 20mg without prescription - <a href="https://neurontinx.store/">order gabapentin 800mg</a> sildenafil 50mg oral

Mlxdbz

02 Маусым, 2022

brand lasix 40mg - <a href="https://ivermecptin.com/">cost stromectol</a> ivermectin 200

Vwxvau

04 Маусым, 2022

cheap plaquenil 200mg - <a href="https://baricitinib.store/">buy baricitinib 4mg online cheap</a> baricitinib 2mg for sale

Tflgyv

07 Маусым, 2022

lisinopril 5mg generic - <a href="https://atenololxp.com/">tenormin 100mg ca</a> atenolol buy online

Ggstqk

09 Маусым, 2022

order vardenafil 10mg for sale - <a href="https://clomiphene.store/">clomid 50mg without prescription</a> order clomiphene 100mg generic

Ohtgmx

10 Маусым, 2022

cost albuterol - <a href="https://xdapoxetine.com/">oral priligy</a> cheap priligy 60mg

Scphay

12 Маусым, 2022

buy generic synthroid 75mcg - <a href="https://triamcinol.store/">aristocort 4mg tablet</a> buy plaquenil generic

Gyhzwi

13 Маусым, 2022

real cialis - <a href="https://edtadalsfil.com/">cheap tadalafil</a> order sildenafil for sale

Jqmyvv

15 Маусым, 2022

buy prednisone 10mg for sale - <a href="https://prednisoneix.com/">buy prednisone online cheap</a> cost amoxil 500mg

Wqwpzt

16 Маусым, 2022

buy diltiazem 180mg generic - <a href="https://zithromycins.com/">buy azithromycin online</a> neurontin 100mg brand

Qpoxjv

17 Маусым, 2022

buy lasix 40mg sale - <a href="https://acyclovirzvx.store/">cost acyclovir 400mg</a> order doxycycline 100mg generic

Xgnbtr

18 Маусым, 2022

cheap cenforce 100mg - <a href="https://xdomperidone.com/">purchase domperidone without prescription</a> order domperidone 10mg pill

lohcxivjz

19 Маусым, 2022

-- lohcxivjz http://www.g6k1kii9666k7088one9f410bpq6j3ncs.org/ <a href="http://www.g6k1kii9666k7088one9f410bpq6j3ncs.org/">alohcxivjz</a> [url=http://www.g6k1kii9666k7088one9f410bpq6j3ncs.org/]ulohcxivjz[/url]

Mrxgmi

20 Маусым, 2022

buy sildenafil for sale - <a href="https://rtadalafil.store/">buy cialis 5mg generic</a> order generic tadalafil 20mg

Zfbwuf

21 Маусым, 2022

modafinil online - <a href="https://prednispill.com/">buy prednisone pills</a> order rhinocort online

Eyafsq

23 Маусым, 2022

order accutane 10mg generic - <a href="https://ramoxicillinp.com/">cost amoxil 250mg</a> order tetracycline without prescription

Rjrugi

25 Маусым, 2022

generic cyclobenzaprine 15mg - <a href="https://rketorolac.com/">order toradol 10mg sale</a> buy generic inderal 10mg

Kzgtwh

26 Маусым, 2022

clopidogrel 75mg canada - <a href="https://twarfarin.com/">coumadin online</a> purchase metoclopramide pills

Odzybz

28 Маусым, 2022

cozaar order - <a href="https://promethazinen.com/">phenergan order</a> promethazine pills

Bidpig

30 Маусым, 2022

levofloxacin for sale - <a href="https://levofloxacinr.com/">buy levaquin 500mg pills</a> buy cialis online cheap

Uopktn

02 Шілде, 2022

order cialis 5mg online cheap - <a href="https://tadalafilpr.com/">cheap tadalafil online</a> buy tamsulosin without prescription

Kgujqb

05 Шілде, 2022

order generic ondansetron 4mg - <a href="https://simvastatinr.com/">buy zocor 20mg online</a> buy valtrex 1000mg generic

Uwknge

07 Шілде, 2022

finasteride 5mg uk - <a href="https://finasterider.com/">order propecia 5mg online</a> buy cipro 500mg generic

Gxljwd

09 Шілде, 2022

cheap flagyl 200mg - <a href="https://bactriml.com/">order bactrim</a> order cephalexin 125mg

Ijlhvh

10 Шілде, 2022

fildena 100mg drug - <a href="https://cefuroximel.com/">buy ceftin 250mg generic</a> buy sildenafil 150mg pill

Jpxmsj

11 Шілде, 2022

cheap ed drugs - <a href="https://sildende.com/">viagra generika</a> sildenafil generika

Ewaxhi

13 Шілде, 2022

deltasone 40mg uk - <a href="https://damoxicillin.com/">brand amoxil 1000mg</a> prednisolone 40mg cost

Xhrzuo

14 Шілде, 2022

gabapentin pills - <a href="https://gnlasik.com/">buy lasix 100mg pills</a> ivermectin tablets order

Xuodse

17 Шілде, 2022

plaquenil ca - <a href="https://viagsildef.com/">sildenafil over the counter</a> cenforce 50mg brand

pzwnledjvb

17 Шілде, 2022

-- pzwnledjvb http://www.gasru0lwu90588x74d254q1q9k4s86pjs.org/ [url=http://www.gasru0lwu90588x74d254q1q9k4s86pjs.org/]upzwnledjvb[/url] <a href="http://www.gasru0lwu90588x74d254q1q9k4s86pjs.org/">apzwnledjvb</a>

Avintv

17 Шілде, 2022

order baricitinib sale - <a href="https://metforminf.com/">buy metformin 500mg online cheap</a> lisinopril 10mg us

Jpcqqk

19 Шілде, 2022

purchase omeprazole <a href="https://omeprazolef.com/">omeprazole 10mg over the counter</a> methylprednisolone 4 mg pills

bvzxzgdo

19 Шілде, 2022

-- bvzxzgdo http://www.g158i7996lnwsp7qzn0t268d7crw62h1s.org/ <a href="http://www.g158i7996lnwsp7qzn0t268d7crw62h1s.org/">abvzxzgdo</a> [url=http://www.g158i7996lnwsp7qzn0t268d7crw62h1s.org/]ubvzxzgdo[/url]

Vlcgxf

19 Шілде, 2022

where can i buy a research paper <a href="https://ventohe.com/">order ventolin 4mg sale</a> buy desloratadine 5mg sale

Ljoegj

20 Шілде, 2022

buy priligy 90mg pill <a href="https://priligx.com/">buy priligy 90mg generic</a> buy zyloprim sale

Wxgrec

21 Шілде, 2022

cheap sildenafil 100mg <a href="https://rosuvastans.com/">order rosuvastatin for sale</a> buy cialis 40mg sale

Jwzorz

24 Шілде, 2022

cyclobenzaprine us <a href="https://clopidogrely.com/">clopidogrel pills</a> plavix 75mg generic

Mfhvtf

26 Шілде, 2022

buy methotrexate 2.5mg online <a href="https://viapillsfs.com/">sildenafil 25mg</a> purchase metoclopramide without prescription

Jvyjgj

27 Шілде, 2022

cost viagra 50mg <a href="https://edpillsfs.com/">female viagra</a> buy prednisone 5mg pill

Yidfly

28 Шілде, 2022

order accutane online cheap <a href="https://aurograpl.com/">aurogra medication</a> order aurogra pills

Brtwxu

30 Шілде, 2022

sildenafil 200 mg <a href="https://sildalispl.com/">viagra sildenafil 25mg</a> cozaar us

mvlmerkzoc

31 Шілде, 2022

-- <a href="http://www.gns95j94610kh2yu54v4u94n580ceejls.org/">amvlmerkzoc</a> mvlmerkzoc http://www.gns95j94610kh2yu54v4u94n580ceejls.org/ [url=http://www.gns95j94610kh2yu54v4u94n580ceejls.org/]umvlmerkzoc[/url]

Enitst

31 Шілде, 2022

order nexium 40mg <a href="https://sidenafilppl.com/">sildenafil next day delivery</a> buy generic tadalafil 5mg

Bgrmwz

02 Тамыз, 2022

buy tadalafil 5mg sale <a href="https://dutasteridel.com/">order avodart</a> avodart price

lfztlqsgd

03 Тамыз, 2022

-- lfztlqsgd http://www.gg18rv0v7ui5qe6x2d8i61814sm4c93rs.org/ [url=http://www.gg18rv0v7ui5qe6x2d8i61814sm4c93rs.org/]ulfztlqsgd[/url] <a href="http://www.gg18rv0v7ui5qe6x2d8i61814sm4c93rs.org/">alfztlqsgd</a>

Smbwhc

03 Тамыз, 2022

ranitidine usa <a href="https://meloxicamp.com/">order mobic 15mg sale</a> tamsulosin 0.4mg tablet

Zusdes

04 Тамыз, 2022

order ondansetron 4mg sale cost finasteride

Hrkrwx

06 Тамыз, 2022

purchase diflucan pills <a href="https://diflucansx.com/">diflucan 200mg us</a> viagra online order

Mncybe

07 Тамыз, 2022

order tadalafil 40mg online cheap <a href="https://provipill.com/">modafinil 200mg pills</a> sildenafil 50mg sale

Fhluxg

08 Тамыз, 2022

azithromycin 250mg generic <a href="https://prednisolonel.com/">prednisolone 10mg us</a> metformin 1000mg sale

Funjfu

10 Тамыз, 2022

oral flagyl 200mg <a href="https://bactrimln.com/">order bactrim 960mg generic</a> order glucophage sale

Npcswy

11 Тамыз, 2022

buy clindamycin generic <a href="https://tamoxifenc.com/">nolvadex 20mg canada</a> budesonide tablet

Qklrnu

12 Тамыз, 2022

buy ceftin 500mg online <a href="https://methocarbamolc.com/">methocarbamol 500mg uk</a> tadalafil 40mg cheap

Bkxlzn

14 Тамыз, 2022

cheap sildenafil tablets <a href="https://stadalafill.com/">cheap cialis 20mg</a> tadalafil 10mg without prescription

Gxzhao

15 Тамыз, 2022

ivermectin 3mg online <a href="https://mebendazolel.com/">mebendazole tablet</a> buy retin sale

Cvrheh

16 Тамыз, 2022

purchase tadalis online <a href="https://tadalisus.com/">buy tadalafil 10mg pill</a> order diclofenac sale

Vnvrml

19 Тамыз, 2022

order arimidex 1 mg generic <a href="https://erecialist.com/">Cialis online order</a> buy tadalafil 20mg generic

bzsbdinmtg

20 Тамыз, 2022

-- <a href="http://www.g98t63t3lpe33744je2ai0act920ke6ls.org/">abzsbdinmtg</a> bzsbdinmtg http://www.g98t63t3lpe33744je2ai0act920ke6ls.org/ [url=http://www.g98t63t3lpe33744je2ai0act920ke6ls.org/]ubzsbdinmtg[/url]

Pmukub

20 Тамыз, 2022

order catapres 0.1 mg pills <a href="https://erectionpsl.com/">buy ed pills uk</a> antivert 25 mg sale

Ivxonm

21 Тамыз, 2022

cheap minocycline 50mg <a href="https://minocyclinep.com/">order minocycline 50mg</a> buy leflunomide 20mg pills

Oogusq

22 Тамыз, 2022

azulfidine 500 mg generic <a href="https://olmesartanl.com/">buy benicar 10mg generic</a> depakote 500mg without prescription

Oxrqzj

23 Тамыз, 2022

purchase isosorbide generic <a href="https://atenololi.com/">purchase atenolol generic</a> tenormin drug

Ezflme

26 Тамыз, 2022

casino games online <a href="https://xclomiphene.com/">clomid 50mg canada</a> buy cytotec pills

Gecwxu

27 Тамыз, 2022

order xenical 120mg <a href="https://cyclobenzapx.com/">order flexeril 15mg pill</a> lioresal order

Hxakax

28 Тамыз, 2022

tizanidine for sale <a href="https://xpranolol.com/">inderal brand</a> metoclopramide usa

Zcvpaa

29 Тамыз, 2022

viagra 150mg oral <a href="https://tadalafored.com/">cheap tadalafil tablets</a> buy cialis 5mg sale

Tzzolf

31 Тамыз, 2022

doubleu casino online casino <a href="https://sldflp.com/">sildenafil 100mg</a> cheap custom research papers

Smfvfh

02 Қыркүйек, 2022

mba essay service <a href="https://oneedbestp.com/">buy ed medication</a> cialis coupons

Iatmfe

03 Қыркүйек, 2022

buy imuran 50mg generic <a href="https://viaformen.com/">sildenafil 150mg</a> telmisartan 20mg canada

Bkulof

04 Қыркүйек, 2022

cheap molnupiravir <a href="https://lansoprazolexs.com/">lansoprazole generic</a> lansoprazole 15mg generic

Behnvc

05 Қыркүйек, 2022

proventil sale <a href="https://salbutamols.com/">salbutamol 100mcg usa</a> pyridium 200mg usa

Fwbcjd

06 Қыркүйек, 2022

order acetazolamide pill <a href="https://acetazolamidet.com/">diamox 250mg cost</a> singulair pills

dtxfehrkv

07 Қыркүйек, 2022

-- dtxfehrkv http://www.gm89b8e89et2i89navp46le5us1458w2s.org/ [url=http://www.gm89b8e89et2i89navp46le5us1458w2s.org/]udtxfehrkv[/url] <a href="http://www.gm89b8e89et2i89navp46le5us1458w2s.org/">adtxfehrkv</a>

fwtmyzfyms

07 Қыркүйек, 2022

-- [url=http://www.gkfoh76t87x8382isw8vw72snq5v7373s.org/]ufwtmyzfyms[/url] <a href="http://www.gkfoh76t87x8382isw8vw72snq5v7373s.org/">afwtmyzfyms</a> fwtmyzfyms http://www.gkfoh76t87x8382isw8vw72snq5v7373s.org/

Zeflgm

08 Қыркүйек, 2022

tadalafil 40mg tablet <a href="https://isotrettane.com/">isotretinoin online order</a> prednisone 40mg without prescription

Henbed

09 Қыркүйек, 2022

azithromycin online buy <a href="https://prednisolonesx.com/">buy generic prednisolone 10mg</a> order prednisolone 40mg pills

Mxvrjh

10 Қыркүйек, 2022

buy doxycycline pills <a href="https://buybaricitinib.com/">baricitinib 4mg sale</a> ivermectin 3mg tablet

Xkxboi

11 Қыркүйек, 2022

purchase lopressor pill <a href="https://metoprololn.com/">metoprolol 100mg tablet</a> levitra 10mg drug

Vjqqvi

13 Қыркүйек, 2022

albuterol for sale <a href="https://buysynthroix.com/">buy synthroid sale</a> triamcinolone 4mg tablet

Tgieja

14 Қыркүйек, 2022

purchase zovirax generic <a href="https://buysacyclovir.com/">zovirax brand</a> perindopril cost

Ftzscv

16 Қыркүйек, 2022

buy allegra 120mg generic <a href="https://buyazelastinex.com/">order astelin sale</a> order paracetamol 500 mg pill

Wzhmou

17 Қыркүйек, 2022

trileptal 600mg drug <a href="https://alfuzosinx.com/">buy alfuzosin 10mg generic</a> order crestor 10mg sale

Ksupca

18 Қыркүйек, 2022

zetia pills <a href="https://domperidonesx.com/">motilium tablet</a> buy baclofen 10mg pills

Cnrbyd

21 Қыркүйек, 2022

cheap tizanidine 2mg <a href="https://xptadalafil.com/">buy cialis sale</a> buy cialis 5mg pill

Eukrpf

22 Қыркүйек, 2022

atorvastatin us <a href="https://atenololn.com/">order atenolol generic</a> lyrica 150mg price

Ypingk

23 Қыркүйек, 2022

order clarinex 5mg sale <a href="https://xmesalamine.com/">mesalamine usa</a> asacol 800mg sale

Waqlmj

24 Қыркүйек, 2022

irbesartan 150mg cheap <a href="https://irbesartanbuy.com/">avapro for sale online</a> buy famotidine 40mg online

Ouxagk

25 Қыркүйек, 2022

brand tacrolimus 1mg <a href="https://xtacrolimus.com/">buy tacrolimus without prescription</a> order fenofibrate without prescription

Hngwef

26 Қыркүйек, 2022

gloperba us <a href="https://apropranolol.com/">inderal buy online</a> buy plavix 75mg online

Gjdocy

28 Қыркүйек, 2022

buy altace 5mg without prescription <a href="https://buspironebuy.com/">buspar 5mg price</a> carvedilol without prescription

Kghvss

29 Қыркүйек, 2022

buy generic oxybutynin <a href="https://amitriptyabuy.com/">elavil brand</a> nitrofurantoin medication

Mdiylz

30 Қыркүйек, 2022

buy generic motrin 600mg <a href="https://paroxetinex.com/">paroxetine 20mg usa</a> purchase rocaltrol online cheap